(Yaşar Üniversitesi PRAD öğrencileri Tülay Akkavak, Elvan Çamak ve Neval Tuna'nın Muhsin Bayhatun ile röportajı- Mart 2010)
Tarihi çarşıda taşlar nasırlı ellerde sanata dönüşüyor! Burası Kemeraltı… Yüzlerce yıllık geçmişiyle çoğunun adı tarihe karışan binbir çeşit sanatın adresi. Antika eşyalardan otantik giysilere, tozlu kitaplardan artık sadece büyüklerimizin sohbetlerinde adı geçen tatlara kadar aradığınız herşeyi bulabileceğiniz tek mekan.
Eskilerin tabiriyle yere iğne atsan yere düşmez dedikleri çarşıyı sadece İzmir içinden değil çevre illerden gelen müşteriler de doldururdu. Gelenler, önemli günlerdeki alışverişlerini yapar, bayram arifelerinde çarşıya olan ilgi daha da artardı. Sabah erkenden gelinir tüm çarşı boydan boya dolaşılır sonra da dinlenmek için bir yerlerde oturulup yorgunluk kahvesi içmek adettendi. Bugün değişen tüketim alışkanlıklarıyla alışveriş anlayışı birçok sanatı da ortadan kaldırdı, bileğinin gücüyle ayakta duran zanaatkarlar artık daha popüler işlerle uğraşmak zorunda kaldılar. Daracık sokakların arasında kalan karanlık iş hanlarındaki zanaatkarlar, işinden hevesle heyecanla bahsederken içlerinde sakladıkları burukluğu gizleyemiyor.
Zanaatlarını günümüze uyarlayanlar ise şanslı. Özellikle bayanların ilgi alanına giren takı tasarımı ve seramik Kızlarağası Hanının parlayan yıldızları. Handa, neredeyse her üç dükkandan birini birbirinden farklı türde model barındıran takıcılar oluşturuyor. Bunlardan biri de Kızlarağası Hanı’nda yıllardır hizmet veren Muhsin Bayhatun. Bizleri dükkanında ağırlayan ve sorularımızı da yanıtlayan Muhsin Bey takı tasarımına olan ilginin özellikle son yıllarda attığını artık kendi tasarımları yanında müşteri siparişleri üzerine de çalıştıklarını belirtti.
-Kemeraltı’nda krizin etkisi nasıl oldu? Dünya çapında etkili olan kriz tabi ki bizi de etkiledi ama İzmir turistik bir şehir olmanın avantajları ile ayakta kalmaya çalışıyor. Kriz nedeniyle dükkanını kapatanlar oldu ya da birkaç dükkan sahibi ortak olup tek dükkan açarak güçlerini birleşip ayakta kalmaya çalışıyor.
-Kemeraltı’nın tarihi eser yapısının avantajları oluyor mu? Kemeraltı’nda bir tarih yatıyor ve bize emanet edilen bu tarihi eserleri korumak bizim görevimizdir. Hiçbir şekilde orijinal yapısına zarar vermiyoruz. Çünkü tarihi eser yerleri gezmek için gelen misafirlerimiz müşterilerimiz oluyor. Bu sayede, hem ziyaret hem ticaret döngüsü oluşuyor.
-Kemeraltı’nı Kemeraltı yapan değerler nelerdir? Kemeraltı denizi, tarihi, esnafı, müşterisi, ziyaretçileri ile bir bütündür. Ege’nin incisi İzmir ise İzmir’in incisi de Kemeraltı’dır.
-Kemeraltı’nda takı tasarımı ile dükkan açmaya ne zaman karara verdiniz? Çevremde takı yapıp satan çok kişi vardı. Arkadaşlarım takılar için taşlar çıkartırdı, onların vesilesi ile bende bu işe başladım. Kemeraltı’nın otantik bir yer olmasından dolayı da dükkanımı burada açmaya karar verdim. Açtığım zaman da ise takı işi ile uğraşan 2 dükkan vardı ve beni kendilerine rakip görmüşlerdi. Ancak iyi birer arkadaş olduk, takı yapımında ise en yakın arkadaşlar olsak da en farklısını yaratmak konusunda hala rakibiz.
- Takı sektörünün Kemeraltı’nda var oluş hikayesi nasıldır? Kemeraltı’nda takı çok eskiye dayanıyor. Osmanlı Dönemi’nde kadınlar takılarını kendi yapıp takıyorlardı. Bu sektörde bu kadınların yaptıkları takıları satması da takı sektörünün buradaki başlangıcı diyebiliriz. Çünkü ilk takı yapılması eski çağlara kadar dayanıyor, Türklerde takılar ve süs eşyaları çok önemli bir yere sahipti, insanlar öldüklerinde takıları ve süsü eşyaları ile gömülürdü.
- Bu işi İzmir’de yapıyor olmaktan memnun musunuz? Ya da İzmir’in bu iş için uygun bir yer olduğunu düşünüyor musunuz? Kesinlikle uygun bir yer. İzmir’in bayanları kendilerine bakmayı seviyor çünkü bakımlı görünümün sadece kozmetikten ibaret olmadığını biliyorlar. Giyim kuşamı da kozmetiğin yanında takılarla tamamlıyorlar.
-Peki tasarımlarınızı neye göre nasıl belirliyor sunuz? Özellikle bayanlara hitap eden bir sektördeyiz ve müşterilerimiz belli. Önceliğimiz ise İstanbul. Dolayısıyla elimizden geldiğince farklı tasarımlarla müşteri beklentilerine cevap vermeye çalışıyoruz. Eskiden taşlarla örülü abartılı tasarımlar genellikle özel gecelerde kıyafetleri tamamlayıcı bir aksesuar olarak görülürdü. Fakat günümüzde yapımı günler hatta haftalar süren parçaları müşterilerimiz gündüz de kullanabiliyor. Yani her şeyle birlikte takıya bakış açısı da değişti. Gündüz giyilmez dediğimiz kıyafetler yine gündüz takılmaz denilen takılarla artık birarada kombine ediliyor. Ayrıca her takı kendi içinde bir kompozisyona sahiptir. Taşları bulup çıkardığımızdan sonra ki aşama onlara şekil veriş aşamasıdır. Boncukları da her takının konseptine göre takıya yerleştiririz. Böylece Kemeraltı gibi otantik, antik aynı zamanda modern özelliklere sahip takılar ortaya çıkıyor.
- Müşterilerimiz arasında da alternatif tıp yöntemlerine ilgi duyan ve buna göre taşlarda özel seçim yapanlar var mı? Tabii ki var. Gerek İzmir gerekse diğer şehirlerden sadece stresle başedebilmek için buna iyi gelen taşlardan sipariş veren müşterilerimiz bile küçümsenmeyecek boyutta. Yutdışından (Hindistan, Uzakdoğu) ithal ettiğimiz ve farklı mekanlara hatta müşterilerin o anki psikolojilerine göre kullanılabilecek taşlarımız var. Bunlar rahatlatıcı etkilere sahip özel taşlar. Dolayısıyla müşterilerimizi ürünü almadan önce nerede kullanacaklarsa ona göre yönlendirdiğimiz de oluyor.
-Takı tasarımına ilgi bu kadar yüksekken madalyonun diğer tarafında Uzakdoğu gerçeği var. Ucuz mal ithalatına karşı aldığınız bir önem var mı? Evet. Aslında diğer taraftan taklitçiliğe karşı sektörel rekabet inanılmaz boyutta. Çoğu zaman hangi taşı hangi tasarımda nasıl kullanabileceğimizi söylemekten ya da göstermekten çekiniyoruz. Bu yüzden farkımızı ortaya koymak için ürünü sadece birinci elden müşterilerimize sunuyoruz. Bu şekilde kendilerini özel hissetmelerini sağlamaya çalışıyoruz.
- Satmaya kıyamadığınız bir parça var mı acaba dükkanınızda ? Neden ? Evet, var. Hatta birkaç tane var. Bunlardan birisi doğal olarak kalp şeklinde çıkan mor Kuvars taşıdır. Işıl ışıl parlar ve sanki elinizle oyup irili ufaklı tümsekler yapmışsınız gibi görünür. Bu taşa sadece çok küçük bir törpüleme işlemi yapılmıştır ve etrafına özel tasarım bir gümüş çerçeve çekildi. Buna uygun olsun diye de aynı taştan bir kolye ucuyla kombine ettik. Fakat bu kolye ucunu kimseye göstermedim bugüne kadar, kendi çevrem dışında çünkü benim için özel olan bu Kuvars taşının doğal olarak kalp şeklinde çıkmasının imitasyonunun yapılmasını istemiyorum. Doğadan çok nadir olarak şekilli bir takım taşlar elde edebiliyoruz bundan dolayı da özel kalmasını istediğim için bu parçayı görüntülememenizi rica ediyorum sadece sizin görmenizle yetinmenizi isterim.
-Kemeraltında Kızlarağasında bir dükkana sahip olmanızın faydalarını ve varsa zararlarını bize anlatırmısınız ? Muhsin Bey ufak bir tebessümle her ikisini de yaşıyorum ama fayda demeyelim de artıları, eşsiz tarihi benim için çok özel. Şöyle ki, ben işimi bırakıp bu işe gönül verdim kendimi bu işe adadım diyebilirim. Birçok fuarlara katılıyorum ve elimden geldiği kadar bu sektörü çok yakından hatta içinden biri olarak daha da özenle takip etmeye çalışıyorum. Geçen hafta İstanbul’daki fuara katıldım ve dükkanımı biraz daha zenginleştirdim. Lakin zarar demek istemem ama tüketiciler buraya gelip alış veriş yapmaktan tedirgin oluyorlar. Gözlemlerime dayanarak fiyatların piyasanın üzerinde olduğunu düşünüyorlar Kızlarağası Hanında bulunduğumuzdan dolayı. Aslında böyle bir şey yok benim dükkanımda gerçek taşlar olduğu kadar yarı gerçek taşlar da mevcuttur. Fiyatlarına gelince her zevke her bütçeye göre ürünlerimiz vardır.
- Kemeraltı kültürüne uygun ürünler sattığınızı düşünüyormusunuz ? Kesinlikle evet. Ben takılarımı ve sattığım diğer taşlarla bu kültüründe bir elçisi olduğumu düşünüyorum. Örneğin ben müşterilerime sadece kendi tasarımlarını sunmuyorum onların bana getirmiş olduğu özel istekleri de kendi kültürümle yani bir diğer deyişle Kemeraltı kültürüne uygun hale getirmeye çalışıyorum. Bu güne kadar da memnun kalmayan tek bir müşterim bile olmadı. Tam aksine bir diğer sipari için gelenler oluyor. Kemeraltı kültürünü bana göre en güzel bu takılar temsil etmekte fakat Kemeraltını Kemeraltı yapan asıl şey ise bütün bu gördüklerinizin bir arada ve iç içe kombine olarak bulabileceğiniz bir yer olmasıdır. Yani kıyafet, takı, eşya…. Bunlar kombinasyonel ürünlerdir. Doğal olarak da bir ihtiyaç için gelip baştan yaratılma söz konusudur.
-Sizce takılar bir aksesuar görevi mi görmekte yoksa olmazsa olmazı mı simgelemektedir? Bu kişiye göre değişiklik gösterir her şeyden önce ama bence kişiyi temsil eden ve o kişiyi anlamızı sağlayabilecek en güzel nişandır. Her tasarım kendine has olmasının yanında kullanan kişiye göre şekillenen bir simgedir de aynı zamanda. Kişiyi ruhu ile bütünleştiren bir değerdir. Ben her bayanın kendisi ile bütünleşmesinden yanayım bunu da takılarla yapabileceklerine canı gönülden inanıyorum.
-Herhangi bir organizasyonun parçasımısınız veya bulunduğunuz faaliyetler var mı ? Evet, ben Menemen ve Aliağa’da bulunan 7 okulun istediği taşları ve malzemeleri onlara tedarik ediyorum. Ders olarak takı tasarımı görüyorlar ve ben takı kültürünün yaygınlaşmasından son derece mutluyum ve elimden geldiği kadar böyle çalışmalarda bulunuyorum. Kemeraltı esnafının da bu tür çalışmalarda imzalarının bulunması gerektiğine inanıyorum.
Röpörtajımızın sonunda Muhsin Bey bize fotoğraf çekmemiz için mor Kuvars taşını eline aldı fakat biz bu çekimi yapmayı kabul etmedik onun için bu kadar özel olan bir tasarımın kendisine özel kalmasını Muhsin Beye söyleyerek bize böyle bir fırsat verdiği için teşekkür ettik ve çektiğimiz fotoğrafları kendisinede iletmek üzere röportajımızı sonlandırdık.
17 Şubat 2011 Perşembe
30 Ocak 2011 Pazar
BAKIRCILIK VE KALAYCILIK
Yıllarca en gözde meslekler arasında yer alan kalaycılık mesleği gelişen teknoloji ile birlikte yeni çıkan emaye, çelik, krom ve plastik eşyalara karşı direnmeye çalışıyor. Günümüzde arkadan gelen nesl belkide kalaycılık diye bşr mesleğin varlığından dahi haberdar olmayacaklar. Izmirde de eskiden beri kalaycılık dendi mi akla Kemeraltı gelirmiş. Şimdi nir tek ustanın ayakta kalmayı başardığı Kemeraltında, sora sora bulduğum nerdeyse bütün çarşının tanıdığı kalaycı Nazmi usta ile kesişiyor yolumuz.
Sevecen tonton yılların izini yüzünde taşıyan mutlu mu mutlu bir adam. Baba mesleğiymiş kalaycılık. 61 yıllık kalaycı. Işte böyle başlıyor sohbetimiz:
- Oldukça eskisiniz ki bütün çarşı sizi tanıyor. Kime sorsam düşünmeden tarif etti burayı. Kaç yıllık kalaycısınız nazmi usta?
- Şimdi siz 7 yılında okula başlıyorsunuz. Ben okul mokul okuyamadım. Babam dedi sanat daha önemli. Hakkaten de eskiden sanat daha önemliydi ama şimdi okul çok önemli. Oğullarımı okutayım dedim onlarda kendileri istemedi ama torunum var iki tane kız. Ikisinide okutuyorum şimdi. Onlar istesede istemesede okuyacak. Neyse kızım 1943 doğumlayum ben ve 61 yıldır bu mesleği yapıyorum başkada iş bilmem.iki oğlumla birlikte bu dükkanı işletiyoruz.
Yıllarca en gözde meslekler arasında yer alan kalaycılık mesleği gelişen teknoloji ile birlikte yeni çıkan emaye, çelik, krom ve plastik eşyalara karşı direnmeye çalışıyor. Günümüzde arkadan gelen nesl belkide kalaycılık diye bşr mesleğin varlığından dahi haberdar olmayacaklar. Izmirde de eskiden beri kalaycılık dendi mi akla Kemeraltı gelirmiş. Şimdi nir tek ustanın ayakta kalmayı başardığı Kemeraltında, sora sora bulduğum nerdeyse bütün çarşının tanıdığı kalaycı Nazmi usta ile kesişiyor yolumuz. Sevecen tonton yılların izini yüzünde taşıyan mutlu mu mutlu bir adam. Baba mesleğiymiş kalaycılık. 61 yıllık kalaycı. Işte böyle başlıyor sohbetimiz:
- Oldukça eskisiniz ki bütün çarşı sizi tanıyor. Kime sorsam düşünmeden tarif etti burayı. Kaç yıllık kalaycısınız nazmi usta?
- Şimdi siz 7 yılında okula başlıyorsunuz. Ben okul mokul okuyamadım. Babam dedi sanat daha önemli. Hakkaten de eskiden sanat daha önemliydi ama şimdi okul çok önemli. Oğullarımı okutayım dedim onlarda kendileri istemedi ama torunum var iki tane kız. Ikisinide okutuyorum şimdi. Onlar istesede istemesede okuyacak. Neyse kızım 1943 doğumlayum ben ve 61 yıldır bu mesleği yapıyorum başkada iş bilmem.iki oğlumla birlikte bu dükkanı işletiyoruz.
Iki müşteri geldi gitti Nazmi Dayı bunları anlatırken. “dayı” diyorum çünkü tüm çarşı öyle diyor. O herkesin dayısı. Dikkatimi çekiyor kim borcunu sorsa dayı fiyat vermiyor. “gönünden ne koparsa” diyor. Israr etseler de, hiç para konuşmuyor. Tutamıyorum kendimi;
- “Dayı” diyorum. Sen nasıl para kazanıyorsun?
- Ah be kızım Allah kulunun rıskını verir. Ben şimdi para söylesem ne olcak. O gene pahalı bu deyip kendi aklındakini ödemek için pazarlık edecek. Zaten gelen nsanların bütçeleri kısıtlı. En iyisi müşterimin gönlünden ne koparsa. Eeeee ne de olsa müşteri veli-nimetimiz.
- Ustam kriz yüzünden çarşı yavaş yavaş kepenk kapatıyor. Sizide vurdu mu kriz?
- Bizi kriz 25 yıl önce melaminlerin çıkmasıyla vurdu kızım. Bir daha hiçbir zaman işler eskisi gibi olmadı. Sonra melaminlerin boyaları zararlı kanser yapıyor diye kanıtladı bilim adamları. Tam yaşadık dedik piyasa düzelecek. Bu sefer de porselenler çıktı. Camlar çıktı. İnsanlarda haklı tabi benim gelinlerimde kullanıyor onları, biz de. Ama bizim insanımızın kendine yaptığını gavur yapmaz. Bizim çelik ytencerimizin, çaydanlığımızın parçaları neden çıkar kırılır bilir misin yavrum? Çünkü ülkede çelik artıktan üretiliyor. Parça parça birleştirilliyor. Az gelişmişiz diye ithal ettiklerimizde hep aynı o yüzden yadırgamıyoruz. Ama yabancı kendisi nasıl kullanıyor! Tek parça üretilmiş tencere çaydanlık kullanıyor. Hammaddeden drek üretilmiş ürünü kullanıyor kendi. İşte bizde bakırı hammaddeden direk üretiriz aslında. Hiç bir parça kaynak yada monta değildir birbirine.
- Dayı çok büyük işlerde yapar mıydınız eskiden?
- Çok çok büyük devlet işleride yaptık bu atölyede ama devlet bizi dinlemediği için eski sağlık bakanı Ali Bars döneminde bütün emeğimiz çöpe atıldı. Bu atölyede devlet hastanelerinin kazan daireleri için bir buçuk tonluk kazan üretmiştik. Sonra bakır zehirlenmesi nedeniyle kaldırıldı. Aslında biz yaptığımızda demiştik ki, eğer bakırın altı kırmızılaşırsa bakım yapmak gerekir yoksa zehirler. Ama onlar hiçbir zaman bakım yaptırmadılar.
- Nasıl yapılıyor kalay peki?
- İş bizi hiç temiz gelmez kızım. Kalacılıkda kullanılan temel malzemeler vardır. Bunar; kostik, tuz ruhu, nişadı ve kalaydır. Biz sırf kalayla kalaylarız bunun ömrü en az bir yıldır. Diğer yerler yarıkurşun kalayla kalaylar onun ömrü en uzun 3 aydır. Biz kurşun karışımını sadece bakırın içinden çıkarılamayacak kiri kapatmak için kapağın içindeki sıkışmış kısımda azıcık kullanırız. Onu da mecbur kalırsak. Önce kostikle yani sabun mayası ile temizlenir. Eğer çok pisse tuz ruhu kullanılır o kostiğin kuvvetlisidir aslında. Kostik yağını alır ve tamamen temizler. Sonrada kumla yıkanır. Bu işlemde bitince dövülerek yamuk ve sakat yerleri düzeltilir. Daha sonra da ateşte kalaylanır. Kalay ince çubuklardır. Isıtılan bakır kap veya obje bir damla kalayla tamamen kalaylanabilir. Kalaylama önce eritilen parçanın pamukla kabın her yerine dağıtılması sonucunda tamamlanır. Son aşama olarak da kalay iyice tutsun diye su ile temizlenir ve sabitlenir.
Nazmi Dayı sevimli olduğu kadar da inatçı bir amcamız. Kesinlikle acele işi sevmez. Müşteriler geliyor. Herkesi öğleden sonra diye yolluyor. İş yaparken mutlaka kafası sakin olmalıymış. Çaylarımız bitiyor, ve ben uzaklaşırken Nazmi Dayının kalay sesleri hala kafamın içinde melodiler eşliğinde dönerken, çarşı insanın teknolojide gelişse zamanda değişse güleryüzlülüğünü asla kaybetmeyeceğine bir kez daha inanıyorum.
Iki müşteri geldi gitti Nazmi Dayı bunları anlatırken. “dayı” diyorum çünkü tüm çarşı öyle diyor. O herkesin dayısı. Dikkatimi çekiyor kim borcunu sorsa dayı fiyat vermiyor. “gönünden ne koparsa” diyor. Israr etseler de, hiç para konuşmuyor. Tutamıyorum kendimi;
- “Dayı” diyorum. Sen nasıl para kazanıyorsun?
- Ah be kızım Allah kulunun rıskını verir. Ben şimdi para söylesem ne olcak. O gene pahalı bu deyip kendi aklındakini ödemek için pazarlık edecek. Zaten gelen nsanların bütçeleri kısıtlı. En iyisi müşterimin gönlünden ne koparsa. Eeeee ne de olsa müşteri veli-nimetimiz.
- Ustam kriz yüzünden çarşı yavaş yavaş kepenk kapatıyor. Sizide vurdu mu kriz?
- Bizi kriz 25 yıl önce melaminlerin çıkmasıyla vurdu kızım. Bir daha hiçbir zaman işler eskisi gibi olmadı. Sonra melaminlerin boyaları zararlı kanser yapıyor diye kanıtladı bilim adamları. Tam yaşadık dedik piyasa düzelecek. Bu sefer de porselenler çıktı. Camlar çıktı. İnsanlarda haklı tabi benim gelinlerimde kullanıyor onları, biz de. Ama bizim insanımızın kendine yaptığını gavur yapmaz. Bizim çelik ytencerimizin, çaydanlığımızın parçaları neden çıkar kırılır bilir misin yavrum? Çünkü ülkede çelik artıktan üretiliyor. Parça parça birleştirilliyor. Az gelişmişiz diye ithal ettiklerimizde hep aynı o yüzden yadırgamıyoruz. Ama yabancı kendisi nasıl kullanıyor! Tek parça üretilmiş tencere çaydanlık kullanıyor. Hammaddeden drek üretilmiş ürünü kullanıyor kendi. İşte bizde bakırı hammaddeden direk üretiriz aslında. Hiç bir parça kaynak yada monta değildir birbirine.
- Dayı çok büyük işlerde yapar mıydınız eskiden?
- Çok çok büyük devlet işleride yaptık bu atölyede ama devlet bizi dinlemediği için eski sağlık bakanı Ali Bars döneminde bütün emeğimiz çöpe atıldı. Bu atölyede devlet hastanelerinin kazan daireleri için bir buçuk tonluk kazan üretmiştik. Sonra bakır zehirlenmesi nedeniyle kaldırıldı. Aslında biz yaptığımızda demiştik ki, eğer bakırın altı kırmızılaşırsa bakım yapmak gerekir yoksa zehirler. Ama onlar hiçbir zaman bakım yaptırmadılar.
- Nasıl yapılıyor kalay peki?
Nazmi Dayı sevimli olduğu kadar da inatçı bir amcamız. Kesinlikle acele işi sevmez. Müşteriler geliyor. Herkesi öğleden sonra diye yolluyor. İş yaparken mutlaka kafası sakin olmalıymış. Çaylarımız bitiyor, ve ben uzaklaşırken Nazmi Dayının kalay sesleri hala kafamın içinde melodiler eşliğinde dönerken, çarşı insanın teknolojide gelişse zamanda değişse güleryüzlülüğünü asla kaybetmeyeceğine bir kez daha inanıyorum.
Sevecen tonton yılların izini yüzünde taşıyan mutlu mu mutlu bir adam. Baba mesleğiymiş kalaycılık. 61 yıllık kalaycı. Işte böyle başlıyor sohbetimiz:
- Oldukça eskisiniz ki bütün çarşı sizi tanıyor. Kime sorsam düşünmeden tarif etti burayı. Kaç yıllık kalaycısınız nazmi usta?
- Şimdi siz 7 yılında okula başlıyorsunuz. Ben okul mokul okuyamadım. Babam dedi sanat daha önemli. Hakkaten de eskiden sanat daha önemliydi ama şimdi okul çok önemli. Oğullarımı okutayım dedim onlarda kendileri istemedi ama torunum var iki tane kız. Ikisinide okutuyorum şimdi. Onlar istesede istemesede okuyacak. Neyse kızım 1943 doğumlayum ben ve 61 yıldır bu mesleği yapıyorum başkada iş bilmem.iki oğlumla birlikte bu dükkanı işletiyoruz.
Yıllarca en gözde meslekler arasında yer alan kalaycılık mesleği gelişen teknoloji ile birlikte yeni çıkan emaye, çelik, krom ve plastik eşyalara karşı direnmeye çalışıyor. Günümüzde arkadan gelen nesl belkide kalaycılık diye bşr mesleğin varlığından dahi haberdar olmayacaklar. Izmirde de eskiden beri kalaycılık dendi mi akla Kemeraltı gelirmiş. Şimdi nir tek ustanın ayakta kalmayı başardığı Kemeraltında, sora sora bulduğum nerdeyse bütün çarşının tanıdığı kalaycı Nazmi usta ile kesişiyor yolumuz. Sevecen tonton yılların izini yüzünde taşıyan mutlu mu mutlu bir adam. Baba mesleğiymiş kalaycılık. 61 yıllık kalaycı. Işte böyle başlıyor sohbetimiz:
- Oldukça eskisiniz ki bütün çarşı sizi tanıyor. Kime sorsam düşünmeden tarif etti burayı. Kaç yıllık kalaycısınız nazmi usta?
- Şimdi siz 7 yılında okula başlıyorsunuz. Ben okul mokul okuyamadım. Babam dedi sanat daha önemli. Hakkaten de eskiden sanat daha önemliydi ama şimdi okul çok önemli. Oğullarımı okutayım dedim onlarda kendileri istemedi ama torunum var iki tane kız. Ikisinide okutuyorum şimdi. Onlar istesede istemesede okuyacak. Neyse kızım 1943 doğumlayum ben ve 61 yıldır bu mesleği yapıyorum başkada iş bilmem.iki oğlumla birlikte bu dükkanı işletiyoruz.
Iki müşteri geldi gitti Nazmi Dayı bunları anlatırken. “dayı” diyorum çünkü tüm çarşı öyle diyor. O herkesin dayısı. Dikkatimi çekiyor kim borcunu sorsa dayı fiyat vermiyor. “gönünden ne koparsa” diyor. Israr etseler de, hiç para konuşmuyor. Tutamıyorum kendimi;
- “Dayı” diyorum. Sen nasıl para kazanıyorsun?
- Ah be kızım Allah kulunun rıskını verir. Ben şimdi para söylesem ne olcak. O gene pahalı bu deyip kendi aklındakini ödemek için pazarlık edecek. Zaten gelen nsanların bütçeleri kısıtlı. En iyisi müşterimin gönlünden ne koparsa. Eeeee ne de olsa müşteri veli-nimetimiz.
- Ustam kriz yüzünden çarşı yavaş yavaş kepenk kapatıyor. Sizide vurdu mu kriz?
- Bizi kriz 25 yıl önce melaminlerin çıkmasıyla vurdu kızım. Bir daha hiçbir zaman işler eskisi gibi olmadı. Sonra melaminlerin boyaları zararlı kanser yapıyor diye kanıtladı bilim adamları. Tam yaşadık dedik piyasa düzelecek. Bu sefer de porselenler çıktı. Camlar çıktı. İnsanlarda haklı tabi benim gelinlerimde kullanıyor onları, biz de. Ama bizim insanımızın kendine yaptığını gavur yapmaz. Bizim çelik ytencerimizin, çaydanlığımızın parçaları neden çıkar kırılır bilir misin yavrum? Çünkü ülkede çelik artıktan üretiliyor. Parça parça birleştirilliyor. Az gelişmişiz diye ithal ettiklerimizde hep aynı o yüzden yadırgamıyoruz. Ama yabancı kendisi nasıl kullanıyor! Tek parça üretilmiş tencere çaydanlık kullanıyor. Hammaddeden drek üretilmiş ürünü kullanıyor kendi. İşte bizde bakırı hammaddeden direk üretiriz aslında. Hiç bir parça kaynak yada monta değildir birbirine.
- Dayı çok büyük işlerde yapar mıydınız eskiden?
- Çok çok büyük devlet işleride yaptık bu atölyede ama devlet bizi dinlemediği için eski sağlık bakanı Ali Bars döneminde bütün emeğimiz çöpe atıldı. Bu atölyede devlet hastanelerinin kazan daireleri için bir buçuk tonluk kazan üretmiştik. Sonra bakır zehirlenmesi nedeniyle kaldırıldı. Aslında biz yaptığımızda demiştik ki, eğer bakırın altı kırmızılaşırsa bakım yapmak gerekir yoksa zehirler. Ama onlar hiçbir zaman bakım yaptırmadılar.
- Nasıl yapılıyor kalay peki?
- İş bizi hiç temiz gelmez kızım. Kalacılıkda kullanılan temel malzemeler vardır. Bunar; kostik, tuz ruhu, nişadı ve kalaydır. Biz sırf kalayla kalaylarız bunun ömrü en az bir yıldır. Diğer yerler yarıkurşun kalayla kalaylar onun ömrü en uzun 3 aydır. Biz kurşun karışımını sadece bakırın içinden çıkarılamayacak kiri kapatmak için kapağın içindeki sıkışmış kısımda azıcık kullanırız. Onu da mecbur kalırsak. Önce kostikle yani sabun mayası ile temizlenir. Eğer çok pisse tuz ruhu kullanılır o kostiğin kuvvetlisidir aslında. Kostik yağını alır ve tamamen temizler. Sonrada kumla yıkanır. Bu işlemde bitince dövülerek yamuk ve sakat yerleri düzeltilir. Daha sonra da ateşte kalaylanır. Kalay ince çubuklardır. Isıtılan bakır kap veya obje bir damla kalayla tamamen kalaylanabilir. Kalaylama önce eritilen parçanın pamukla kabın her yerine dağıtılması sonucunda tamamlanır. Son aşama olarak da kalay iyice tutsun diye su ile temizlenir ve sabitlenir.
Nazmi Dayı sevimli olduğu kadar da inatçı bir amcamız. Kesinlikle acele işi sevmez. Müşteriler geliyor. Herkesi öğleden sonra diye yolluyor. İş yaparken mutlaka kafası sakin olmalıymış. Çaylarımız bitiyor, ve ben uzaklaşırken Nazmi Dayının kalay sesleri hala kafamın içinde melodiler eşliğinde dönerken, çarşı insanın teknolojide gelişse zamanda değişse güleryüzlülüğünü asla kaybetmeyeceğine bir kez daha inanıyorum.
Iki müşteri geldi gitti Nazmi Dayı bunları anlatırken. “dayı” diyorum çünkü tüm çarşı öyle diyor. O herkesin dayısı. Dikkatimi çekiyor kim borcunu sorsa dayı fiyat vermiyor. “gönünden ne koparsa” diyor. Israr etseler de, hiç para konuşmuyor. Tutamıyorum kendimi;
- “Dayı” diyorum. Sen nasıl para kazanıyorsun?
- Ah be kızım Allah kulunun rıskını verir. Ben şimdi para söylesem ne olcak. O gene pahalı bu deyip kendi aklındakini ödemek için pazarlık edecek. Zaten gelen nsanların bütçeleri kısıtlı. En iyisi müşterimin gönlünden ne koparsa. Eeeee ne de olsa müşteri veli-nimetimiz.
- Ustam kriz yüzünden çarşı yavaş yavaş kepenk kapatıyor. Sizide vurdu mu kriz?
- Bizi kriz 25 yıl önce melaminlerin çıkmasıyla vurdu kızım. Bir daha hiçbir zaman işler eskisi gibi olmadı. Sonra melaminlerin boyaları zararlı kanser yapıyor diye kanıtladı bilim adamları. Tam yaşadık dedik piyasa düzelecek. Bu sefer de porselenler çıktı. Camlar çıktı. İnsanlarda haklı tabi benim gelinlerimde kullanıyor onları, biz de. Ama bizim insanımızın kendine yaptığını gavur yapmaz. Bizim çelik ytencerimizin, çaydanlığımızın parçaları neden çıkar kırılır bilir misin yavrum? Çünkü ülkede çelik artıktan üretiliyor. Parça parça birleştirilliyor. Az gelişmişiz diye ithal ettiklerimizde hep aynı o yüzden yadırgamıyoruz. Ama yabancı kendisi nasıl kullanıyor! Tek parça üretilmiş tencere çaydanlık kullanıyor. Hammaddeden drek üretilmiş ürünü kullanıyor kendi. İşte bizde bakırı hammaddeden direk üretiriz aslında. Hiç bir parça kaynak yada monta değildir birbirine.
- Dayı çok büyük işlerde yapar mıydınız eskiden?
- Çok çok büyük devlet işleride yaptık bu atölyede ama devlet bizi dinlemediği için eski sağlık bakanı Ali Bars döneminde bütün emeğimiz çöpe atıldı. Bu atölyede devlet hastanelerinin kazan daireleri için bir buçuk tonluk kazan üretmiştik. Sonra bakır zehirlenmesi nedeniyle kaldırıldı. Aslında biz yaptığımızda demiştik ki, eğer bakırın altı kırmızılaşırsa bakım yapmak gerekir yoksa zehirler. Ama onlar hiçbir zaman bakım yaptırmadılar.
- İş bizi hiç temiz gelmez kızım. Kalacılıkda kullanılan temel malzemeler vardır. Bunar; kostik, tuz ruhu, nişadı ve kalaydır. Biz sırf kalayla kalaylarız bunun ömrü en az bir yıldır. Diğer yerler yarıkurşun kalayla kalaylar onun ömrü en uzun 3 aydır. Biz kurşun karışımını sadece bakırın içinden çıkarılamayacak kiri kapatmak için kapağın içindeki sıkışmış kısımda azıcık kullanırız. Onu da mecbur kalırsak. Önce kostikle yani sabun mayası ile temizlenir. Eğer çok pisse tuz ruhu kullanılır o kostiğin kuvvetlisidir aslında. Kostik yağını alır ve tamamen temizler. Sonrada kumla yıkanır. Bu işlemde bitince dövülerek yamuk ve sakat yerleri düzeltilir. Daha sonra da ateşte kalaylanır. Kalay ince çubuklardır. Isıtılan bakır kap veya obje bir damla kalayla tamamen kalaylanabilir. Kalaylama önce eritilen parçanın pamukla kabın her yerine dağıtılması sonucunda tamamlanır. Son aşama olarak da kalay iyice tutsun diye su ile temizlenir ve sabitlenir.
Pınar Aksu
Yaşar Üni. PRAD Öğrencisi.
Yaşar Üni. PRAD Öğrencisi.
Kemeraltı'nın Romanları
İzmir denildiğinde Saat Kulesi’nden sonra tarihi Kemeraltı Çarşısı akıllara geliyor. Mezarlıkbaşı semtinden Konak Meydanı’na kadar uzanan bölgeyi içine alan Kemeraltı, turistlerin gezdiği Kızlarağası Hanı ve gelin kızların kına elbisesi baktığı Şadırvanaltı ile hatırlanıyor. Kemeraltı’na can veren insanlar unutuluyor. Özellikle neşeli hayatlarıyla tanıdığımız romanlardan hiç bahsedilmiyor.
Çiçekçi kız bak bana…
Çiçek satan romanlar nerde diye sorduğunuzda Mezarlıkbaşı’nı tarif ediyorlar. Üç çiçekçi roman kız uzaktan gülümseyerek karşılıyor. “Abla demeti bir lira” diye sesleniyor.
İkisi on yedi, diğeri on sekiz yaşında. Sohbetin başında konuşmalarını sağlamak zor olsa da sonradan muhabbet koyulaşıyor.
On yedi yaşında olan yedi aylık hamile. Kocası, doğuda askerlik yapıyor. İkiçeşmelik’te ailesiyle oturduğunu söylüyor. Güncel konular hakkında şaşırtıcı cevaplar veriyor. Gönülçelen dizisini “İzlemiyorum.” diyor. “Abartılı ve gerçeği yansıtmayan bir dizi…” diye devam ediyor. İlginç olan ise Kibariye’yi dinlemiyor. Roman açılımı konusunda da şaşırtıcı cevaplar veriyor.
Çiçekçi kız bak bana…
Çiçek satan romanlar nerde diye sorduğunuzda Mezarlıkbaşı’nı tarif ediyorlar. Üç çiçekçi roman kız uzaktan gülümseyerek karşılıyor. “Abla demeti bir lira” diye sesleniyor.
İkisi on yedi, diğeri on sekiz yaşında. Sohbetin başında konuşmalarını sağlamak zor olsa da sonradan muhabbet koyulaşıyor.
On yedi yaşında olan yedi aylık hamile. Kocası, doğuda askerlik yapıyor. İkiçeşmelik’te ailesiyle oturduğunu söylüyor. Güncel konular hakkında şaşırtıcı cevaplar veriyor. Gönülçelen dizisini “İzlemiyorum.” diyor. “Abartılı ve gerçeği yansıtmayan bir dizi…” diye devam ediyor. İlginç olan ise Kibariye’yi dinlemiyor. Roman açılımı konusunda da şaşırtıcı cevaplar veriyor.
Siyaset Meydanı’na konuk olan Roman Derneklerinin temsilcilerini eleştiriyor. Romanların hayatları hakkında yanlış konuştuklarını söylüyor. Bütün gün çekirdek yiyip çay içmediklerini, gülüp oynayarak yaşamadıklarını anlatıyor. “Romanlar cenazelerinde bile çalıp oynarlar.” sözüne sinirleniyor. “Hırsızlık yapmıyoruz. Kemeraltı’nda çiçek satarak ekmek parası kazanıyoruz. Kimseye zararımız yok.” diyor.
Yaşar Üni. PRAD Öğrencisi Merve Özkaya'nın Haberi.
Yaşar Üni. PRAD Öğrencisi Merve Özkaya'nın Haberi.
24 Aralık 2010 Cuma
Noel Baba’dan İzmir İçin Dileklerimiz

Aralık ayının sonu geldiğinde Noel kutlamalarıyla karışan yeni yıl kutlamaları şehirleri rengarenk ışıklara boyar. İzmir’de de dünayadaki pek çok büyük şehir gibi meydanlar, işlek caddeler, mağaza vitrinleri rengarenk ışıklarla, süslerle donanır. Ofisler, evlerin balkonları da yeni yıl coşkusundan nasibini alır. Yeni yılın heyecanını yeni yıl konserleri, kermesler, defileler, yılsonu partileri 31 Aralık gününün akşamına kadar yükseltiyor. Yeni yıl için tutulan dileklerin listesi ise 1 Ocak 00.01’e dek uzayıp gidiyor.
2011 yılının gelişi İzmir’i ayrı bir kimlik olarak düşünürsek o kadar da ümit verici değil, tersine biraz buruk, biraz tatsız. Çünkü kentin kalbine giden yollar delik-deşik, bypass ameliyatının bitmesini bekliyor. Birçok cadde, sokak kapalı, yollar sokak arasından geçiyor, hemen her sokak başına “dönülmez levhası” konmuş. Ama yol tarifleri artık şöyle: dar sokağa gir, dönülmez denilen yerden dön, karşına araba çıkarsa sağa çek, bekle... Yollar yanında kaldırımlar da doğalgaz adına paramparça, parklar bakımsız ve kedi-köpek tuvaleti haline gelmiş. Yeni açılan hızlı trendeki aksaklıklar bir nebze tazelenmiş umutları da kırmış. İşsizlik oranı özellikle üniversite mezunlarının belini bükmüş. Küçük ölçekli iş sahiplerinin içinden kurtulmaya çalıştıkları borç batağıyla ilgili beklentilerine de pek çıkış yok gibi gözüküyor. Bu umutsuzlukların yanında İzmir’in tüm ilçeleriyle ve merkeziyle bir turizm ve sanayi kenti olarak tanıtımı için çaba gösterenlerin sayısında şimdilik hissedilmeyen artış var. Farklı kanallardan kentin farklı yönlerini ön plana çıkarmayı amaçlayan ve dolayısıyla kente dünyanın dört bir yanından turistleri, çeşitli etkinliklerle işadamlarını, bilimadamlarını, sanatçıları getirmeyi amaçlayan birçok formül aranıyor. Bu arayışlar ve adı yeni konan projeler bile kentin canlanması için uğraşan insanların var olduğunu gösteriyor. Yani İzmir’i yeniden canlandıracak ve rekabet avantajını arttıracak umut ışıltıları yok, değil.
Kentin kanayan yaralarına, delik deşik olan yüreğine rağmen yine de yeni yıldan İzmir için uzun bir dilekler listesi çıkarmak mümkün. Kırmızı kukuletalı tonton Noel Baba’dan 2011 yılı için neler isteyebiliriz?
-İzmir’in en azından yakın çevresinde daha iyi tanınmasını,
-Şehre daha çok turist gelmesini,
-Uluslararası spor karşılaşmalarının ve kültürel etkinliklerinin şehre renk katmasını,
-Yolların düzelmesini ve metronun tez vakitte açılmasını (Tezveren Dede, Aceleci Bacı ve Suzuz Dede’den istedik olmadı...),
-Denizin daha temiz olduğu, deniz sefasının yelkenlilerle, tekne yarışlarıyla artmasını,
-Bilinçsiz balık çiftliklerinin ve trol avcılarının balıkları tükenmemesini, denizi kirletmemesini ve İzmirlilerin de bol balık yiyip daha çok zihninin çalışmasını
-Üniversite ve SBS sınavları birincilerinin diğer şehirleri kıskandıracak kadar çok olmasını,
-Sporcuların kupalarla şehri onurlandırmasını,
-Sivil toplum örgütlerinin, aynı sektörde iş yapanların, akademisyenlerin biraraya gelerek kent kültürü ve eğitim konusunda işbirliği yapmasını,
-Sosyal medyada sesini duyurmaya çalışan İzmirlilerin sesini artık birilerinin duymasını,
-Güvenilir, sermayesi güçlü yeni iş sahalarının açılmasını ve işsizliğin azalmasını,
-Genel seçimlerde İzmir’e gönül vermiş milletvekillerinin seçilmesini,
-Deprem, sel, salgın hastalık, yangın gibi felaketlerin olmamasını isteyebiliriz.
Bu liste uzayabilir, peki sizin dilekleriniz neler?
Yeni Yılınız Kutlu Olsun. Ferahonat
27 Ekim 2010 Çarşamba
Sosyal Medyada İzmir ve İzmirlilik
Yard. Doç. Dr. Ferah Onat
(Bu bildiri, Ekim 2009'da İzmirli Olmak Sempozyumunda Sunulmuştur ve hiçbir yerde yayınlanmamıştır. Veriler 2009 Temmuz-Ekim ayları arasında toplanmıştır.)
Sosyal medya, teknolojiyi, sosyal girişimciliği kelimeler, resimler, videolar ve ses dosyaları ile birleştiren şemsiye bir kavramdır. Sosyal medya ortamları, bloglar, online sohbet, RSS, sosyal ağ siteleri, sosyal imleme, forum, podcast, online sohbet ortamları, e-posta zincirleri, sanal dünyalar, wikiler gibi interaktif, kullanımı kolay, katılıma açık olan internet üzerindeki iletişim ortamlarıdır. Farklı amaçlarla kullanılan sosyal medya ortamları aynı zamanda, zaman ve mekan gözetmeksizin sevilen veya insanların köklerin ait olduğu yörelerle ilgili resimlerin, videoların, şiirlerin, yazıların, duygu ve düşüncelerin paylaşıldığı, hemşehrilik duygusunun yaşatıldığı iletişim ortamlarıdır.
Son iki yıldır inanılmaz oranda üye sayısına ulaşan sosyal ağ sitelerinde İzmirliler ve İzmir ili içinde bulunan ilçeler için birçok forumun, grup ve hayran sayfalarının; İzmir ve İzmirli olmakla ilgili övgü dolu yorumların çok olduğu gözlenmektedir. İzmir ve İzmirli olmakla ilgili birçok video, yazı, şiir, fotoğraf hem bu sitelerdeki İzmir grupları arasında hem de e-posta grupları arasında sürekli olarak paylaşılmakta ve yayılmaktadır. Bu gözlemlerden hareketle hazırlanan bildiride sosyal medyadaki İzmir ve İzmirli olmakla ilgili içerikler ve iletişim trafiği incelenmiştir.
1. Sosyal Medya, Web 2.0 ve Kullanıcı Güdümlü İçerik Kavramları
Sosyal medya hangi sektörün tartıştığına bağlı olarak çok farklı yönlerden değerlendirilebilir. Aynı bağlam içinde kullanılabilen diğer terimler ise sosyal yazılım, sosyal bilişim ve web 2.0’dır (http://www.cipr.co.uk/consultation/CIPR-SocialMediaGuidelines-Nov06.pdf). Sosyal medya ile hemen hemen eş anlamlı kullanılan web 2.0 ekonomik, sosyal ve teknolojik trendlerin biraraya getirerek oluşturduğu, gelecek nesil internetin daha doğal, özgün bir formudur. Web 2.0’ın genel özellikleri kullanıcı katılımı, açıklık ve ağ etkisi göstermesi olarak sıralanabilir (Tim O’Reilly, Fall 2006, http://radar.oreilly.com/research/web2-report.html).
Bugün www denen kavram Web 2.0 ortamlarına kayarak sosyalleşmiş web kavramı haline dönüşmüştür (Fu, Liu, Wang, 2007: 675). Web, 1990’lı yıllardaki haliyle karşılaştırıldığında bugünkü Web 2.0 evrimini yakalamasının bireysel performanslara dayandığı söylenebilir. Bireylerin aktif performansları nedeniyle artan hareketlilik ve etkileşimler, bilgi, haber, olay, fikir, tavsiye, resim, söz paylaşımını da beraberinde getirmiş ve oluşan online dünye içine girerek daha çok renkleri, inanışları ve ülkeleri katmıştır. Web 2.0 platformu özgür düşünceler ve fikirler için ilham kaynağı oluşturan bir cennettir (Fu ve diğerleri: 675).
Geleneksel etki haber toplayan veya biraraya getiren kişiden (gazeteci gibi) onu hedef kitlesine akmasıydı. Bloglar, sosyal ağlar, online forumlar ve sosyal medyanın diğer türleri etkinin dinamiğini değiştirmiştir. Bilgi artık kendimiz gibi olanlar arasında arasında paylaşılmaktadır (Solis, Breakenridge, 2009:2).
Günümüzde iletişimin her alanı için önemi göz ardı edilmez olan sosyal medya araçlarından bazıları aşağıdaki gibi sıralanabilir:
1. Bloglar (ağ günlükleri)
2. Sosyal ağ siteleri (Facebook, MySpace gibi)
3. Ses ve müzik kayıdı paylaşımı için podcastler,
4. Wikiler (wikipedia gibi),
5. Mesaj tahtaları,
6. Sosyal imleme siteleri (del.iciou.us gibi),
7. Fotoğraf paylaşım siteleri (flickr gibi),
8. Video için paylaşım siteleri (YouTube, Metacafe),
9. Kişisel bilgi paylaşım siteleri (Twitter),
10. Forumlar
11. Ürünler ve hizmetler hakkında görüş, yorum paylaşma siteleri (epinions.com, sikayet.com),
12. Sanal dünyalar, sanal olarak yaratılmış gerçek yaşamın yansıması olan ortamlar (virtualworld gibi).
Sosyal medya terimi kullanıcıların birbirleriyle bilgi, görüş ve ilgi alanlarını paylaşarak etkileşim kurmaları için olanak sağlayan online araçlar ve web siteleridir. Sosyal medya aynı zamanda topluluklar ve sosyal ağlar oluşturmayı, katılımı ve işbirliğini destekler. Sosyal medya araçlarının ortak özellikleri aşağıdaki gibidir (What is Social Media?, 2007 www.spannerworks.com/ebooks 5):
• Katılım: Sosyal medya, ilgili olan herkesin katkısını ve geri bildirimini destekler. Medya ve izleyici arasındaki çizgiyi ortadan kaldırır.
• Açıklık: Birçok sosyal medya hizmeti geribildirime ve katılıma açıktır. Oylamayı, yorumları ve bilgi paylaşımını destekler. İçeriğin kullanımını ve içeriğe erişimini engelleyecek sınır sadece bazı sosyal medya ortamlarında vardır.
• Konuşma: Geleneksel medya ‘yayınlamak’ ile ilgiliyken (içerik izleyiciye yayınlanır veya dağıtılır) sosyal medya daha çok iki yönlü konuşma olarak görülmektedir.
• Topluluklar: Sosyal medya toplulukların kolayca oluşmasını ve etkin bir biçimde iletişim kurmasına imkan verir. Topluluklar, politik görüşler, fotoğraf sevgisi veya sevilen televizyon programları gibi ilgi duyduklarını paylaşırlar.
• Bağlantı: Sosyal medya türlerinin çoğu diğer sitelerin linklerine, kaynaklara ve insanlara bağlantıyı kullanarak büyüdüler.
Kullanıcı güdümlü içerik, son kullanıcılar (profesyonel yazarlar, yayıncılar, gazeteciler, lisanslı yayıncılar ve prodüksiyon şirketleri olan geleneksel medya üreticilerine karşın) tarafından üretilen çeşitli medya içeriğini ifade etmektedir. Kavram, 2005 yılında web yayıncılığının ve genel anlamda halkın kullabileceği, erişimi kolay ve ücretsiz sosyal mecra içeriğinin üretiminin artışıyla ortaya çıkmıştır. Dijital video, bloglar (ağ günlüğü), podcasting (müzik ve video yayını ve paylaşım ortamları), mobil telefon görüntülerini ve wikileri (sözlük ve ansiklopedi) kapsayan medya, açık kaynakları, ücretsiz yazılımı, esnek lisanslamayı sağlarken, yetenek geliştirme, keşif ve işbirliği önündeki engelleri kaldırmaktadır (http://en.wikipedia.org/wiki/User_generated_content). Kullancı güdümlü içerik çok yeni bir fikir değildir. Aslında köşe yazarlarının okuyucuları, dinleyicileri ve izleyicileriyle uzun soluklu etkileşimi çok eskilere dayanmaktadır. Gazete editörlerine, radyo ve televizyon yapımcılarına mektuplar, radyo programlarını aramalar, istek parçaları kullanıcı güdümlü içeriğin en eski örnekleridir. Sosyal medyadan çok önce kullanıcı güdümlü içerik okuyucular, hayranlar ve elçiler tarafından bir şekilde üretilmekteydi. Kullanıcı grupları, forumlar, bülten tahtaları ve hatta kişisel web siteleri insanların düşüncelerini, görüşlerini, fikirlerini, uzmanlıklarını ve vizyonlarını paylaştıkları ortamlardı. Web ortamı büyüdükçe insanların birbirlerine online araçlar ve kanallarla ulaşma kabiliyetleri de artmıştır (Solis, Breakenridge: xix).
2. Hemşehrilik ve Sosyal Medya
Hemşehrilik sözcüğü ilk olarak hemşehriler arasındaki durumsal bir ilişkiyi tanımlamaktadır. Bir durumu tanımladığında hemşehrilik, ortak paydaları aynı coğrafi alanda kök salmış olan iki kişiden birinin diğerine göre durumunu niteler. Hemşehrilik sözcüğü ikinci olarak, meleketleri aynı coğrafi yer olan veya aynı coğrafi yere ait olma hissini taşıyan kişiler arası ilişkileri ve onlar arasındaki bağları ve bu bağlardan doğan çeşitli kimlikleri tanımlar. Bu bağlar kimi zaman toplumsal kimlik düzeyinde iş görür. Yani, birbirlerini tanımayan kişiler, bir birlerinin fiziksel görünüşüne, konuşmasına vs. bakarak bir birlerini coğrafi alana referansla kategorileştirirler ve bir birlerini ‘biz’ ve ‘onlar’ kategorilerinde değerlendirirler. Aynı coğrafi mekana ait olma hissini taşıyan kişiler arasındaki bağlar kimi zaman kişisel kimliğin konusu olur (Kurtoğlu. 2005). Sosyal medya ortamlarında ise hemşehrilik olgusu etrafında toplanmış binlerce sosyal ağa rastlamak mümkündür. Hemşehrilerinin hukuki bir yapı içerisinde biraraya gelmediği kentlerin, ilçelerin hatta mahallelerin bile birçok grubu sosyal medyada bulunmaktadır.
İzmir hemşehriliği incelendiğinde kent dışında ve içinde İzmirlilikle ilgili derneklerin sayısının çok az olmasına rağmen (İzmirliler Derneği, İzderankara-İzmir Kültür ve Dayanışma Derneği, İzmir Sevenler Derneği dışında dernek ismi bulunamamıştır.) kendisini İzmir hemşehrisi olarak gören kişilerin kendiliğinden İzmir’e duydukları sevgiyi göstermek adına içerik üretmeleri ve bunları sosyal medya ortamında geniş kitlelere yaymaları kente olan sevginin büyük bir göstergesi olarak kabul edilmelidir.
Sosyal medya, kendiliğinden oluşan kent kültürü paylaşımıyla hem hemşehrilik olgusunu pekiştirmekte hem de kentin tanıtılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Sosyal medya ortamlarındaki içeriklerin çok kişi tarafından paylaşılmasıyla birlikte aynı içeriklerin geleneksel medya araçlarında da yayınlandığını görmek mümkün olduğu gibi geleneksel medyada yayınlanan bir yazının, bir fotoğrafın ya da bir videonun sosyal medya ortamlarında da paylaşıldığını görmek artık olağan hale gelmiştir. Transmedya, krosmedya gibi kavramlaştırılan bu geçişler aslında aynı içeriğin farklı iletişim araçlarında görülmesiyle izleyicilere engel tanımadan ulaşılmasını sağlanmasıdır.
Farklı medya kanalları arasındaki geçişlerin yanında sosyal medya ve kentli iletişimi kapsamında oluşan bir başka durumda yakınsamadır. Burada yakınsama (convergence-aradaki açıklığın küçülerek ancak kesişmeden yaklaşması) iki boyutta meydana gelmektedir. Birinci boyutta fiziksel olarak birbirinden uzak insanların kent kimliği altında oluşturulan sosyal medya platformlarında biraraya gelmesiyle oluşan yakınsamadır. İstanbul’a göç etmiş İzmirlilerin, İzmirlilerle iletişim kurmak amacıyla internette gruplar oluşturması buna bir örnektir. İzmir gruplarının içinde ABD’den Çin’e her yerden üye bulunmaktadır. İkinci boyutta ise fiziksel olarak birbirine yakın ancak sosyal yaşamda birbirinden uzak insanların sosyal medya platformlarında biraraya gelerek iletişim kurmasıyla oluşan yakınsamadır. Örneğin İzmir Bornova’da oturanlar Facebook Bornova grubunda biraraya gelirler ve kendileri için iletişim ortamı sağlarlar. Her iki tür yakınsamada da benzer içerikte mesajlar paylaşılabilmekte ve hemşehrilik duygusu pekişmektedir.
Sosyal medya, kent kültürünün motiflerinin fotoğraflar, videolar ve yazılar ile yansıtıldığı ve geniş kitlelere aktarıldığı bir ortam sunmaktadır. Aşağıda sıralanacak sosyal medya araçlarının her birinde kent kültürüne ait öğeleri farklı formatlarda görmek mümkündür.
Kent kültürüne ait içeriklerin yoğunlukla paylaşıldığı sosyal medya araçları aşağıda sıralanmıştır.
1. Blog (Ağ Günlüğü): İnternette “İnternet günlüğü”, “e-günlük” ya da “ağ günlüğü” olarak ifade edilen, teknik bilgi ve donanım gerektirmeyen, kullanımı ve yönetimi kolay, zengin fonksiyonlu kişisel web alanları olan bloglar, sahiplerinin hem yazılı hem görsel üretimlerini internet ortamında tüm dünyaya ulaştırmalarına olanak sağlamaktadır. İletişim mecrası olarak bakıldığında blogların artık yeni bir mecra olduğu iletişim ve pazarlama uzmanları tarafından kabul görse de Technorati tarafından bu yeni oluşuma “citizen media” Türkçe çevirisiyle, ”vatandaş mecrası” ya da daha genelleme yapılırsa kişisel medya ya da kişiye özel medya da denilmektedir. (http://www.technorati.com/about/) Bloglar sadece kişisel web sayfaları olarak düşünmemek gerekir. MySpace, Facebook gibi sosyal ağ sitelerindeki profil sayfalarının bugünkü durumu da bir bakıma blog görünümündedir. Bloglarda ve ağ sitelerinin sayfalarında kişiler kullanıcı güdümlü içerik sayılabilecek yazıları, fotoğrafları, videoları paylaşabilir, bunlar hakkında yorum yapabilirler. Kent kültürünün paylaşımında bloglar ve sosyal ağ sitelerinin sayfalarının ayrı bir yeri bulunmaktadır.
2.Sosyal Ağ Siteleri: Sosyal ağ, bireyler arasındaki kişisel veya profesyonel ilişkilerin oluşturduğu ağdır. Sosyal ağlar insanlar arasındaki bağlantıları ve bu bağlantıların gücünü temsil etmektedir (www.parliament.vic.gov.au/SARC/E-democracy/Final_Report/Glossary.htm). Sosyal ağlar, birbiriyle doğrudan veya dolaylı olarak etkileşim halinde olan kişilerin oluşturduğu ağdır. Ağ, sadece aile ve arkadaşlardan değil öğretmenler, okul çalışanları, komşular, toplum içindeki bağlantılardan oluşmaktadır.(http://rrtcpbs.fmhi.usf.edu/rrtcpbsweb/glossary.htm#S).
Sosyal ağ sitelerini özgün yapan bireylere yabancılarla tanışma olanağı sunması değil, kullanıcıların kendi sosyal ağlarını göstermeleridir. Sosyal ağ sitelerinde kullanıcıların amacı yüzyüze olarak seyrek görüştükleri ya da uzun zamandır görüşmedikleri kişileri sosyal ağlarına katmaktır (Boyd, Ellison, 2007). Sosyal ağ siteleri arasında en ünlü olanı ve Türkiye’de en yoğunlukta kullanılanı Facebook’tur. Bugün Facebook için kullanılan güzel bir tanım Qualman’ın Socialnomics isimli kitabında yer almaktadır. Qualman (2009) Facebook’ta günde 1,5 milyon içeriğin (linkler, haberler, blog yazıları, notlar, fotoğraflar, videolar, vb.) paylaşıldığını ifade ederken “eğer Facebook bir ülke olsaydı Hindistan ve ABD arasında dünyanın dördüncü büyük ülkesi olurdu” diyerek Facebook üyelerinin yoğunluğunu anlatmaktadır. Facebook’un kurumsal bilgilerinin bulunduğu web sayfasında Eylül 2009 itibarıyla kullanıcı sayısının 250 Milyonun üzerinde olduğu yazmaktadır (www.facebook.com). Facebook firmasından elde edilen diğer verilere göre Facebook kullanıcıları arasında Türkiye, 14 milyon kullanıcısıyla dünyada üçüncü sırada bulunmaktadır. İlk sırada 69 milyon kullancıyla ABD, ikinci sırada 18 milyon kullanıcıyla İngiltere’nin yer aldığı belirtilmektedir. Türkiye’den olan kullanıcıların oranı bir yıl içerisinde %254 artış kaydederken son altı aylık artış oranı ise %56,1 olarak tespit edilmiştir (2/7/2009, http://www.nickburcher.com/). Sosyal ağ siteleri kent kültürünün öğelerinin yer aldığı içeriklerin en sıklıkla paylaşıldığı sosyal medya ortamlarının başında gelmektedir. Özellikle Facebook’ta hemen her kentin grupları, hayran sayfaları bulunmaktadır. Gruplara ve hayran sayfalarına binlerce kişi üye olmakta ve grup üyeleri, kentle ilgili her türlü fotoğraf, video, şiir, yazıyı sayfalara yükleyebilmekte; sayfalardaki içerikleri kendi profillerine aktarıp bunları kendi arkadaşlarıyla paylaşabilmektedir. Ayrıca sosyal ağ sitelerinde video paylaşım siteleri, bloglar, fotoğraf paylaşım sitelerinden linklerin paylaşılabildiği gibi, gazete ve dergilerin web sitelerinden linkler de verilebilmektedir. Bu duruma en iyi örnek olarak ünlü köşe yazarı Yılmaz Özdil’in İzmir hakkında yazdığı yazılar verilebilir.
3. Fotoğraf Paylaşım Siteleri: Sosyal medya ortamlarından önemli bir yere sahip olan fotoğraf paylaşım sitelerinin arasında uluslararası anlamda en popüler olanı Flickr’dır (http://www.flickr.com). Söz konusu sitede hemen her konuda fotoğraf bulmak mümkündür. Sitede yayınlanan fotoğraflar diğer sosyal medya ortamlarında da link verilerek yayınlanabilir. Örneğin kişisel bilgi paylaşım sitelerinden Twitter’da hesabı olan bir kullanıcı, İzmir’e ait fotoğrafların bulunduğu linki güncellemelerinde yayınlamış ve bu link kullanıcının takip ettiği kişiler tarafından ziyaret edilmiştir (http://www.flickr.com/photos/toomanytribbles/3861133911/).
2008 yılı rakamlarına göre 42 milyon olarak tespit edilen site kullanıcılarının sayısı her geçen gün artmaktadır (http://www.ankurb.info/2008/04/06/the-number-of-flickr-users/). Genellikle fotoğraf sanatçılarının ve fotoğraf meraklılarının trafik yarattığı sitede fotoğrafların altına yorumlar yazmak ta mümkündür. Flickr’da hemen her kente, ilçeye hatta semte ait fotoğraf bulunabilir. Turistik seyahat etmek isteyenlerin de sık ziyaret ettiği site turizm açısından da ayrı bir öneme sahiptir.
4. Video Paylaşım Siteleri: Sosyal medya ortamlarından en çok ziyaretçisi olan sosyal medya ortamı video paylaşım siteleridir, denilebilir. Ziyaretçilerin üye olmalarının gerekmediği video paylaşım sitelerinde hemen her konu hakkında video ve slayt gösterisi bulmak mümkündür. Qualman’a (2009) göre Google’dan sonra dünyanın ikinci büyük arama motoru video paylaşım sitelerinden biri olan Youtube’dur. Youtube, söz konusu sitelerin en popüleri olmasına rağmen aynı özelliği taşıyan binlerce site bulunmaktadır. Video paylaşım sitelerine video yüklemek, yüklenen videoları farklı sosyal medya ortamlarında paylaşmak mümkündür. Kent kültürüne ait öğelerin yer aldığı videoları adı geçen sitelerde görülmektedir. Video paylaşım sitelerinde kentlerin tarihi ve turistik bölgelerinin tanıtıldığı görüntüler, görüntülere eşlik eden şarkılar ve şiirlerin yanında kentteki önemli olayların görüntülerini, kentte çekilmiş filmlerden bölümler de bulunmaktadır. Örneğin İzmir ile ilgili birçok video ile birlikte Cumhuriyet Mitingiyle ilgili görüntüler Youtube’da bulunmaktadır. Video paylaşım sitelerindeki videoların altına siteye üye olanların yorumlar yazdıkları sıkça görülmektedir. Örneğin Smyrna 1922 isimli filmin altına Türk ve Yunanistan tarihine ilişkin çeşili yorumların yanında yorumlar arasında tartışmaların olduğu gözlenmektedir (http://www.youtube.com/watch?v=YxjI_loT1Og ).
5. Forumlar: Özgün konu başlıkları ve ilgi alanları etrafında online tartışma alanlarıdır. Forum, web 2.0 ve sosyal medya kavramları ortaya çıkmadan çok önce oluşturulmuş bir interaktif ortamdır. Forumlarda internet kullanıcıları genellikle kendi kimlikleriyle yer almazlar. Takma isimlerle yer aldıkları forum ortamlarında istedikleri konularla ilgili tartışma konuları başlatabilirler, çeşitli yorumlar yapabilirler, yorumlarının içine linkler koyabilirler. Konusu kentler olan forumların da sayısı oldukça fazladır. Kent başlıklı forumlar iki ayrı gruba ayırılabilir. Birinci grupta kentle ilgili bilgi alışverişinin olduğu, turizm faaliyetlerine hizmet eden forumlar (tripadvisor.com gibi), ikinci grupta ise aynı kentte yaşayan insanların iletişim kurmak, tanışmak amacıyla oluşturulan forumlardır. Genel anlamda kent ismini alan forumlarda kentin kültürü, kentin yaşam özellikleri, insanların davranışları konularında paylaşım yapılmaktadır.
3. Rakamlarla Sosyal Medyada İzmir
1. Bloglar: İzmir’le ilgili olarak internet üzerinde çok fazla blog bulunamamıştır. Sadece bir blog kullanıcı güdümlü içerik özelliğini taşıyan mesajları barındırmaktadır. İzmirblog (http://izmir-blog.blogspot.com/2006/09/konak-pier_12.html) isimli blog, İzmir ile ilgili İngilizce kaynak arandığında ilk sıralarda çıkan ortam olması özelliğiyle blog ister istemez İzmir’in tanıtımına katkıda bulunmaktadır. Söz konusu blogların hemen her dilde hazırlanması ve çoğaltılması kentin tanıtımına katkıda bulunacaktır.
2. Sosyal Ağ Siteleri: Kullanıcı sayısı açısından Türkiye’nin üçüncü olduğu Facebook sitesinde İzmir ile ilgili çok sayıda grup bulunmaktadır. Facebook firmasından alınan bilgilere göre Türkiye’deki 14 milyon kullanıcıdan 1,5 milyonu İzmir ilinde bulunmaktadır. Haziran -Eylül 2009 döneminde yapılan 3 aylık taramada üç büyük ile ilişkin aşağıdaki veriler elde edilmiştir:
Kelime Grup Toplam Üye Yüklenmiş Fotoğraf Verilen linkler Duvar Yazısı
Ankara 57 31842 799 429 2798
İstanbul 25 74457 6948 1004 7534
İzmir 77 300.000+ 1700+ 300+ 3100+
Tablo 1. Ankara, İstanbul ve İzmir illeri için açılmış grup sayısı ve diğer veriler
Araştırma sonuçlarına bakıldığında İzmir ve İzmir ilini sevenler tarafından oluşturulmuş grupların sayısı diğer illere göre çok yüksektir. Aynı üyenin birden fazla gruba üye olduğunun da gözlendiği araştırmada üye sayısından çok oluşturulan grup sayısı ve yüklenen fotoğrafların sayıları dikkate alındığında İzmirlilerin ve kendisini İzmirli olarak tanımlayanların fazlalığı dikkat çekmektedir.
Araştırma kapsamında İstanbul ve Ankara dışındaki diğer iller de incelenmiş ancak grup sayısı bakımından benzer sayıda grup adedine rastlanmamıştır. İstanbul gruplarının sayısı az olmasına rağmen üyelerinin fazlalığı dikkati çekmiştir. Araştırma kapsamında diğer ülkelerdeki benzer özellik gösteren metropol kentler rastgele incelendiğinde aynı sonuçlarla karşılaşılmamıştır, ancak daha güvenilir veri elde edilebilmesi için benzer kentlerin de tek tek taranması gereklidir.
İnsanların sosyal ilgi alanları ve sevdikleri konular üzerinde bir araya geldikleri sosyal ağ sitesi grupları arasında İzmir gruplarının fazlalığı İzmir’e duyulan hayranlığın, İzmir’e duyulan özlemin ve İzmir’li Olmak olgusunun kişiye değer katan bir özellik olduğunun göstergesi olarak yorumlanabilir. İzmir ilçelerine bakıldığında ise aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir. Sonuçlara göre ilçelerin üye sayıları birbirine yakın gözükmektedir.
İzmir ve ilçelerine ait grupların bazılarının isimleri de oldukça dikkat çekicidir. İlginç kabul edilecek isimler arasında “İzmirli Olmak Ayrıcalıktır”, “İzmirli En az 3 çocuk yapsın Birini İstanbul’a Diğerini Ankara’ya göndersin”, “Birgün İzmir’e geri döneceğim!!!”, “Karşıyaka’nın Havasını Solumuş Ruhunu Özümsemişler”, “Kumru Çeşme’de Yenir” isimli gruplar bulunmaktadır. Cumhuriyet Mitinglerinin ardından da ortaya çıkan grupların da ilginç isimler taşıdığı ve İzmir ilinin laik kimliğiyle ilgili söylemlerin olduğu gözlenmiştir. Bunlardan bir tanesi 4 binden fazla üyesiyle “ İlk kurşun yine İZMİR’den devamını getir TÜRKİYEM!!!”dir.
Facebook grupları arasında en çok dolaşan yazılar arasında Yılmaz Özdil’in 15 Mart 2009 tarihinde Hürriyet Gazetesi’nde yayınlanan “Türkiye’den Sıkıldığım Zaman İzmir’e Giderim Ben”(http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/11211624.asp) başlıklı yazısı bulunmaktadır. Bu yazı binlerce kişi tarafından okunmuş ve beğenilmiştir. Yazıya yapılan yorumlarla birlikte benzer yazılar aynı ortamlarda dolaşmıştır. Bu yazının ardından yine Hürriyet Gazetesinden Sibel Arna’nın yaptığı İzmirli Olmak Dedikleri İşte Bu başlıklı haber ve haberin içinde İzmir’in ünlülerinin kentle ilgili yorumları da dolaşan haberler arasındadır. Haberin beraberinde İzmir’in özelliklerini anlatmak için İzmirli mankenlerle Kordon’da çekilen fotoğraf ta dolaşan görseller arasındadır.
3. Fotoğraf Paylaşım Siteleri: Fotoğraf paylaşım siteleri incelendiğinde İzmirizm akımına ait bir forum, görsel arşivden oluşan bir web sitesi bulunduğu gözlenmiştir (izmirfotoclub.com).
Fotoğraflarda Kordon, Saat Kulesi, Basmane Garı, Konak Meydanı, Asansör, M. Kemal Sahil Bulvarı, Karşıyaka Bostanlı Sahili, Kiliseler, Kızlarağası Hanı gibi İzmir’in tarihi ve turistik mekanları yoğunluktadır. Ayrıca fotoğraf paylaşım sitesinde İzmir olarak arama yapıldığında flickr.com’da 37.643 adet fotoğraf bulunmaktadır. Bu rakam genelde büyük kentler arandığında elde edilen sonuçla eşdeğerdir. Turizm tanıtımı açısından son derece öneme sahip olan fotoğraf paylaşım sitelerinde daha çok fotoğraf yüklenerek kent tanıtımına katkıda bulunulabilir.
4. Forumlar: Google’da arama yapıldığında forumlarda İzmirli Olmak Ayrıcalıktır başlığıyla açılan tartışma sayısı 20’yi geçmektedir. Forumların arasında Karşıyakalı Olmak Ayrıcalıktır başlıkları da bulunmaktadır. Forumlarda İzmirli kızlardan ve İzmir’e ait güzelliklerden söz edilmektedir. Ankaralı Olmak Ayrıcalıktır konu başlıklı forum tartışmaları 3 iken, İstanbullu Olmak Ayrıcalıktır sadece bir başlıkla karşılaşılmıştır. İzmirli Kızlar ve İzmir’in Kızları başlığıyla arama yapıldığında ise 80’den fazla tartışma konusu başlığıyla karşılaşılmıştır. Tartışmaların içeriğini öğrenmek için üye olunması gerektiğinden mesajların içeriğine ulaşılmamıştır, ancak başlıkların altındaki alt başlıklarda daha çok kızların güzelliği ve diğer kentlerdeki kızlarla karşılaştırılması yapılmaktadır. Ankaralı ve İstanbullu kızlar olarak arama yapıldığında herhangi bir forum başlığıyla karşılaşılmamıştır. “İzmir” başlıklı forumların sayısı arandığında 10 adet forum bulunmuştur. Tartışma ortamı olan forumlarda kentle ilgili birçok ögenin tartışılıyor olmasının nedeni kentteki internet kullanımı ve İzmirlilerin internet ortamında da iletişime açık olmaları olarak yorumlanabilir.
5. Video paylaşım siteleri: İzmir’in güzelliklerinin fotoğraflarla sergilendiği videolarla karşılaşılmaktadır. İnternet üzerindeki Google’dan sonra ikinci arama motoru olarak kabul edilen Youtube.com (Qualman, 2009) isimli video paylaşım sitesinde de İzmir ile ilgili kullanıcılar tarafından oluşturulmuş birçok videoya rastlanmaktadır. İzmir ile ilgili videoların bir kısmı facebook gruplarında da yüklenmiş durumdadır. Youtube.com isimli siteye erişimin yasaklı olmasına rağmen videoların izlenme sayısı oldukça fazladır. İzmir ile ilgili videolarda kentin turistik ve tarihi mekanlarının yanısıra kalabalık caddeleri, körfezin manzarası, fuar gibi mekanlar bulunmaktadır. Videolarda genellikle İzmir ile ilgili bestelenmiş eserler görüntülere eşlik etmektedir. Eserlerin ait olduğu sanatçılar, Aysun Kocatepe, Bendeniz, Ege, Serdar Efe, Sezen Aksu, Suavi, Tanju Okan, Tuğba Özerk’tir. Ayrıca sanatçıların İzmir şarkılarının İzmir görüntülü video klipleri de sitede oldukça fazla sayıda kişi tarafından izlenmektedir.
Arama Sonucu
İzmir 3
İzmir+ 14
İzmirli Olmak+ 5
İzmir Resmi Tanıtım filmleri 2
Tablo 3. İzmir ili olarak Youtube.com’da yapılan tarama sonucu elde edilen veriler
Ankaralı olmak olarak arandığında tek bir video var ve izleyen kişi sayısı sadece 2471 olarak yazılmıştır. İstanbullu olmak olarak arandığında ise herhangi bir sonuç ile karşılaşılmamıştır. İstanbul olarak arandığında çok az sayıda kullanıcı güdümlü video ile karşılaşılmıştır.
4. Sonuç ve Öneriler
İnternet belli ilgi alanlarına sahip insanları sanal gruplar halinde biraraya getirme özelliği sunmaktadır. Özellikle sosyal medya ortamları kolay erişim, kolay veri yükleme ve paylaşma olanakları sayesinde hemşehrilik olgusu etrafından insanların biraraya gelmesine olanak sağlamaktadır. Hemşehrilik olgusunun ortaya çıktığı kentlerin başında- bir metropol kenti olmasına rağmen İzmir geliyor, denilebilir.
Yapılan araştırmada İzmirlilerin kent kimliklerini sosyal medyada yansıttıkları ve İzmir hemşehriliği çerçevsinde toplanmakta diğer kentlerin hemşehrileriyle kıyaslandığında çok daha istekli olduğu gözlenmiştir. Özellikle Türkiye’den 17 milyon, İzmir’den 1,5 milyon üyenin olduğu Facebook.com adresinde 300 binden fazla kişinin (ağustos 2009 rakamlarıyla) İzmir ile ilgili gruplara üye olması bunun bir göstergesi olarak kabul edilebilir. Sosyal medyanın, hem kent tanıtımı hem de hemşehri iletişimi yönünden sunduğu olanaklar değerlendirilerek interaktif bir iletişim kanalı olarak farklı amaçlarla kullanılması mümkündür.
Öneriler birkaç başlık altında toplanacak olursa:
1. Hemşehri iletişimi amacıyla yerel yönetimler ve yerel sivil toplum örgütleri tarafından kentle ilgili sosyal olguların, duyarlılık kampanyalarının duyurulması ve yayılması amacıyla sosyal medya içerisindeki gruplar kullanılabilir.
2. Yerel yönetimlerin kent için yaptıkları icraatların hemşehriler tarafından değerlendirilmesinde sosyal medya kullanılabilir. Yerel yönetimler, icraatlarıyla ilgili geri bildirimleri, önerileri söz konusu iletişim kanallarındaki yorumları izleyerek belirleyebilir ve düzeltici eylemde bulunabilir. İzmir başlıklı forumlar yerel yönetimler için iyi bir bilgi edinme kaynağı olabilir.
3. Yerel kuruluşlar tarafından kent kimliği etrafında toplanmış gruplar aracılığıyla sponsorluk, sosyal sorumluluk uygulamaları kapsamındaki kültürel etkinliklerin duyurulmasında gruplar birer iletişim kanalı olarak kullanılabilir.
4. Arama motorlarında kent isimleri arandığında arama sonuçlarının büyük bir kısmının sosyal medya ortamlarındaki video, yazı ve fotoğraflardan oluştuğu gözlenmektedir. Söz konusu sonuçlar kenti ziyaret edecek turistler, iş yapacak işadamları için önemli bir referans olarak kabul edilebileceği varsayıldığında kentin tanıtımına ilişkin olarak çeşitli dillerde hazırlanmış fotoğraf ve video paylaşım siteleri, bloglar hazırlanabilir. Sivil toplum örgütleri veya profesyonel olmayan kişiler tarafından oluşturulmuş ortamlar, kente yabancıların güvenini kazanacağından kentle ilgili önemli bir tanıtım aracı olarak kullanılabilir.
NOT: Bu araştırmanın üzerine F.Onat ismiraizmir.blogspot.com isimli bloğu hazırladı.
Kaynaklar
BOYD, D. M., ELLISON N. B. (2007), Social Network Sites: Definition, History, and Scholarship, 13 (1), USA: Journal of Computer Mediated Communication.
FU F., LIU L., WANG L., 2007, Empirical Analysis of Online Social Networks in the Age of Web 2.0, Physica A: Statistical Mechanics and its Applications, Volume 387, Issues 2-3, 15 January 2008, pp. 675-684.
KURTOĞLU, Ayça (2005) 'Mekansal Bir Olgu Olarak Hemşehrilik ve Bir Hemşehrilik Mekanı Olarak Dernekler', European Journal of Turkish Studies, Thematic Issue N°2 , No. 2
Hometown Organisations in Turkey, URL : http://www.ejts.org/document375.html
QULMAN, E. (2009), Socialnomics: How social media transforms the way we live and do business, Wiley: USA
SOLIS, B., BREAKENRIDGE D., (2009). Putting the Public Back in Public Relations, USA: FT Press.
What is Social Media?, 2007 www.spannerworks.com/ebooks 5
http://en.wikipedia.org/wiki/User_generated_content
http://izmir-blog.blogspot.com/2006/09/konak-pier_12.html
http://socialnomics.net/2009/08/11/statistics-show-social-media-is-bigger-than-you-think/
http://www.izmirfotoclub.com
http://radar.oreilly.com/research/web2-report.html
http://rrtcpbs.fmhi.usf.edu/rrtcpbsweb/glossary.htm#S
http://www.ankurb.info/2008/04/06/the-number-of-flickr-users/
http://www.cipr.co.uk/consultation/CIPR-SocialMediaGuidelines-Nov06.pdf
http://www.flickr.com/photos/toomanytribbles/3861133911/
http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/11211624.asp
http://www.nickburcher.com/2009/07/latest-facebook-usage-statistics-by.html
http://www.parliament.vic.gov.au/SARC/E-democracy/Final_Report/Glossary.htm
http://www.technorati.com/about/
http://www.youtube.com/watch?v=YxjI_loT1Og
(Bu bildiri, Ekim 2009'da İzmirli Olmak Sempozyumunda Sunulmuştur ve hiçbir yerde yayınlanmamıştır. Veriler 2009 Temmuz-Ekim ayları arasında toplanmıştır.)
Sosyal medya, teknolojiyi, sosyal girişimciliği kelimeler, resimler, videolar ve ses dosyaları ile birleştiren şemsiye bir kavramdır. Sosyal medya ortamları, bloglar, online sohbet, RSS, sosyal ağ siteleri, sosyal imleme, forum, podcast, online sohbet ortamları, e-posta zincirleri, sanal dünyalar, wikiler gibi interaktif, kullanımı kolay, katılıma açık olan internet üzerindeki iletişim ortamlarıdır. Farklı amaçlarla kullanılan sosyal medya ortamları aynı zamanda, zaman ve mekan gözetmeksizin sevilen veya insanların köklerin ait olduğu yörelerle ilgili resimlerin, videoların, şiirlerin, yazıların, duygu ve düşüncelerin paylaşıldığı, hemşehrilik duygusunun yaşatıldığı iletişim ortamlarıdır.
Son iki yıldır inanılmaz oranda üye sayısına ulaşan sosyal ağ sitelerinde İzmirliler ve İzmir ili içinde bulunan ilçeler için birçok forumun, grup ve hayran sayfalarının; İzmir ve İzmirli olmakla ilgili övgü dolu yorumların çok olduğu gözlenmektedir. İzmir ve İzmirli olmakla ilgili birçok video, yazı, şiir, fotoğraf hem bu sitelerdeki İzmir grupları arasında hem de e-posta grupları arasında sürekli olarak paylaşılmakta ve yayılmaktadır. Bu gözlemlerden hareketle hazırlanan bildiride sosyal medyadaki İzmir ve İzmirli olmakla ilgili içerikler ve iletişim trafiği incelenmiştir.
1. Sosyal Medya, Web 2.0 ve Kullanıcı Güdümlü İçerik Kavramları
Sosyal medya hangi sektörün tartıştığına bağlı olarak çok farklı yönlerden değerlendirilebilir. Aynı bağlam içinde kullanılabilen diğer terimler ise sosyal yazılım, sosyal bilişim ve web 2.0’dır (http://www.cipr.co.uk/consultation/CIPR-SocialMediaGuidelines-Nov06.pdf). Sosyal medya ile hemen hemen eş anlamlı kullanılan web 2.0 ekonomik, sosyal ve teknolojik trendlerin biraraya getirerek oluşturduğu, gelecek nesil internetin daha doğal, özgün bir formudur. Web 2.0’ın genel özellikleri kullanıcı katılımı, açıklık ve ağ etkisi göstermesi olarak sıralanabilir (Tim O’Reilly, Fall 2006, http://radar.oreilly.com/research/web2-report.html).
Bugün www denen kavram Web 2.0 ortamlarına kayarak sosyalleşmiş web kavramı haline dönüşmüştür (Fu, Liu, Wang, 2007: 675). Web, 1990’lı yıllardaki haliyle karşılaştırıldığında bugünkü Web 2.0 evrimini yakalamasının bireysel performanslara dayandığı söylenebilir. Bireylerin aktif performansları nedeniyle artan hareketlilik ve etkileşimler, bilgi, haber, olay, fikir, tavsiye, resim, söz paylaşımını da beraberinde getirmiş ve oluşan online dünye içine girerek daha çok renkleri, inanışları ve ülkeleri katmıştır. Web 2.0 platformu özgür düşünceler ve fikirler için ilham kaynağı oluşturan bir cennettir (Fu ve diğerleri: 675).
Geleneksel etki haber toplayan veya biraraya getiren kişiden (gazeteci gibi) onu hedef kitlesine akmasıydı. Bloglar, sosyal ağlar, online forumlar ve sosyal medyanın diğer türleri etkinin dinamiğini değiştirmiştir. Bilgi artık kendimiz gibi olanlar arasında arasında paylaşılmaktadır (Solis, Breakenridge, 2009:2).
Günümüzde iletişimin her alanı için önemi göz ardı edilmez olan sosyal medya araçlarından bazıları aşağıdaki gibi sıralanabilir:
1. Bloglar (ağ günlükleri)
2. Sosyal ağ siteleri (Facebook, MySpace gibi)
3. Ses ve müzik kayıdı paylaşımı için podcastler,
4. Wikiler (wikipedia gibi),
5. Mesaj tahtaları,
6. Sosyal imleme siteleri (del.iciou.us gibi),
7. Fotoğraf paylaşım siteleri (flickr gibi),
8. Video için paylaşım siteleri (YouTube, Metacafe),
9. Kişisel bilgi paylaşım siteleri (Twitter),
10. Forumlar
11. Ürünler ve hizmetler hakkında görüş, yorum paylaşma siteleri (epinions.com, sikayet.com),
12. Sanal dünyalar, sanal olarak yaratılmış gerçek yaşamın yansıması olan ortamlar (virtualworld gibi).
Sosyal medya terimi kullanıcıların birbirleriyle bilgi, görüş ve ilgi alanlarını paylaşarak etkileşim kurmaları için olanak sağlayan online araçlar ve web siteleridir. Sosyal medya aynı zamanda topluluklar ve sosyal ağlar oluşturmayı, katılımı ve işbirliğini destekler. Sosyal medya araçlarının ortak özellikleri aşağıdaki gibidir (What is Social Media?, 2007 www.spannerworks.com/ebooks 5):
• Katılım: Sosyal medya, ilgili olan herkesin katkısını ve geri bildirimini destekler. Medya ve izleyici arasındaki çizgiyi ortadan kaldırır.
• Açıklık: Birçok sosyal medya hizmeti geribildirime ve katılıma açıktır. Oylamayı, yorumları ve bilgi paylaşımını destekler. İçeriğin kullanımını ve içeriğe erişimini engelleyecek sınır sadece bazı sosyal medya ortamlarında vardır.
• Konuşma: Geleneksel medya ‘yayınlamak’ ile ilgiliyken (içerik izleyiciye yayınlanır veya dağıtılır) sosyal medya daha çok iki yönlü konuşma olarak görülmektedir.
• Topluluklar: Sosyal medya toplulukların kolayca oluşmasını ve etkin bir biçimde iletişim kurmasına imkan verir. Topluluklar, politik görüşler, fotoğraf sevgisi veya sevilen televizyon programları gibi ilgi duyduklarını paylaşırlar.
• Bağlantı: Sosyal medya türlerinin çoğu diğer sitelerin linklerine, kaynaklara ve insanlara bağlantıyı kullanarak büyüdüler.
Kullanıcı güdümlü içerik, son kullanıcılar (profesyonel yazarlar, yayıncılar, gazeteciler, lisanslı yayıncılar ve prodüksiyon şirketleri olan geleneksel medya üreticilerine karşın) tarafından üretilen çeşitli medya içeriğini ifade etmektedir. Kavram, 2005 yılında web yayıncılığının ve genel anlamda halkın kullabileceği, erişimi kolay ve ücretsiz sosyal mecra içeriğinin üretiminin artışıyla ortaya çıkmıştır. Dijital video, bloglar (ağ günlüğü), podcasting (müzik ve video yayını ve paylaşım ortamları), mobil telefon görüntülerini ve wikileri (sözlük ve ansiklopedi) kapsayan medya, açık kaynakları, ücretsiz yazılımı, esnek lisanslamayı sağlarken, yetenek geliştirme, keşif ve işbirliği önündeki engelleri kaldırmaktadır (http://en.wikipedia.org/wiki/User_generated_content). Kullancı güdümlü içerik çok yeni bir fikir değildir. Aslında köşe yazarlarının okuyucuları, dinleyicileri ve izleyicileriyle uzun soluklu etkileşimi çok eskilere dayanmaktadır. Gazete editörlerine, radyo ve televizyon yapımcılarına mektuplar, radyo programlarını aramalar, istek parçaları kullanıcı güdümlü içeriğin en eski örnekleridir. Sosyal medyadan çok önce kullanıcı güdümlü içerik okuyucular, hayranlar ve elçiler tarafından bir şekilde üretilmekteydi. Kullanıcı grupları, forumlar, bülten tahtaları ve hatta kişisel web siteleri insanların düşüncelerini, görüşlerini, fikirlerini, uzmanlıklarını ve vizyonlarını paylaştıkları ortamlardı. Web ortamı büyüdükçe insanların birbirlerine online araçlar ve kanallarla ulaşma kabiliyetleri de artmıştır (Solis, Breakenridge: xix).
2. Hemşehrilik ve Sosyal Medya
Hemşehrilik sözcüğü ilk olarak hemşehriler arasındaki durumsal bir ilişkiyi tanımlamaktadır. Bir durumu tanımladığında hemşehrilik, ortak paydaları aynı coğrafi alanda kök salmış olan iki kişiden birinin diğerine göre durumunu niteler. Hemşehrilik sözcüğü ikinci olarak, meleketleri aynı coğrafi yer olan veya aynı coğrafi yere ait olma hissini taşıyan kişiler arası ilişkileri ve onlar arasındaki bağları ve bu bağlardan doğan çeşitli kimlikleri tanımlar. Bu bağlar kimi zaman toplumsal kimlik düzeyinde iş görür. Yani, birbirlerini tanımayan kişiler, bir birlerinin fiziksel görünüşüne, konuşmasına vs. bakarak bir birlerini coğrafi alana referansla kategorileştirirler ve bir birlerini ‘biz’ ve ‘onlar’ kategorilerinde değerlendirirler. Aynı coğrafi mekana ait olma hissini taşıyan kişiler arasındaki bağlar kimi zaman kişisel kimliğin konusu olur (Kurtoğlu. 2005). Sosyal medya ortamlarında ise hemşehrilik olgusu etrafında toplanmış binlerce sosyal ağa rastlamak mümkündür. Hemşehrilerinin hukuki bir yapı içerisinde biraraya gelmediği kentlerin, ilçelerin hatta mahallelerin bile birçok grubu sosyal medyada bulunmaktadır.
İzmir hemşehriliği incelendiğinde kent dışında ve içinde İzmirlilikle ilgili derneklerin sayısının çok az olmasına rağmen (İzmirliler Derneği, İzderankara-İzmir Kültür ve Dayanışma Derneği, İzmir Sevenler Derneği dışında dernek ismi bulunamamıştır.) kendisini İzmir hemşehrisi olarak gören kişilerin kendiliğinden İzmir’e duydukları sevgiyi göstermek adına içerik üretmeleri ve bunları sosyal medya ortamında geniş kitlelere yaymaları kente olan sevginin büyük bir göstergesi olarak kabul edilmelidir.
Sosyal medya, kendiliğinden oluşan kent kültürü paylaşımıyla hem hemşehrilik olgusunu pekiştirmekte hem de kentin tanıtılmasında önemli bir rol oynamaktadır. Sosyal medya ortamlarındaki içeriklerin çok kişi tarafından paylaşılmasıyla birlikte aynı içeriklerin geleneksel medya araçlarında da yayınlandığını görmek mümkün olduğu gibi geleneksel medyada yayınlanan bir yazının, bir fotoğrafın ya da bir videonun sosyal medya ortamlarında da paylaşıldığını görmek artık olağan hale gelmiştir. Transmedya, krosmedya gibi kavramlaştırılan bu geçişler aslında aynı içeriğin farklı iletişim araçlarında görülmesiyle izleyicilere engel tanımadan ulaşılmasını sağlanmasıdır.
Farklı medya kanalları arasındaki geçişlerin yanında sosyal medya ve kentli iletişimi kapsamında oluşan bir başka durumda yakınsamadır. Burada yakınsama (convergence-aradaki açıklığın küçülerek ancak kesişmeden yaklaşması) iki boyutta meydana gelmektedir. Birinci boyutta fiziksel olarak birbirinden uzak insanların kent kimliği altında oluşturulan sosyal medya platformlarında biraraya gelmesiyle oluşan yakınsamadır. İstanbul’a göç etmiş İzmirlilerin, İzmirlilerle iletişim kurmak amacıyla internette gruplar oluşturması buna bir örnektir. İzmir gruplarının içinde ABD’den Çin’e her yerden üye bulunmaktadır. İkinci boyutta ise fiziksel olarak birbirine yakın ancak sosyal yaşamda birbirinden uzak insanların sosyal medya platformlarında biraraya gelerek iletişim kurmasıyla oluşan yakınsamadır. Örneğin İzmir Bornova’da oturanlar Facebook Bornova grubunda biraraya gelirler ve kendileri için iletişim ortamı sağlarlar. Her iki tür yakınsamada da benzer içerikte mesajlar paylaşılabilmekte ve hemşehrilik duygusu pekişmektedir.
Sosyal medya, kent kültürünün motiflerinin fotoğraflar, videolar ve yazılar ile yansıtıldığı ve geniş kitlelere aktarıldığı bir ortam sunmaktadır. Aşağıda sıralanacak sosyal medya araçlarının her birinde kent kültürüne ait öğeleri farklı formatlarda görmek mümkündür.
Kent kültürüne ait içeriklerin yoğunlukla paylaşıldığı sosyal medya araçları aşağıda sıralanmıştır.
1. Blog (Ağ Günlüğü): İnternette “İnternet günlüğü”, “e-günlük” ya da “ağ günlüğü” olarak ifade edilen, teknik bilgi ve donanım gerektirmeyen, kullanımı ve yönetimi kolay, zengin fonksiyonlu kişisel web alanları olan bloglar, sahiplerinin hem yazılı hem görsel üretimlerini internet ortamında tüm dünyaya ulaştırmalarına olanak sağlamaktadır. İletişim mecrası olarak bakıldığında blogların artık yeni bir mecra olduğu iletişim ve pazarlama uzmanları tarafından kabul görse de Technorati tarafından bu yeni oluşuma “citizen media” Türkçe çevirisiyle, ”vatandaş mecrası” ya da daha genelleme yapılırsa kişisel medya ya da kişiye özel medya da denilmektedir. (http://www.technorati.com/about/) Bloglar sadece kişisel web sayfaları olarak düşünmemek gerekir. MySpace, Facebook gibi sosyal ağ sitelerindeki profil sayfalarının bugünkü durumu da bir bakıma blog görünümündedir. Bloglarda ve ağ sitelerinin sayfalarında kişiler kullanıcı güdümlü içerik sayılabilecek yazıları, fotoğrafları, videoları paylaşabilir, bunlar hakkında yorum yapabilirler. Kent kültürünün paylaşımında bloglar ve sosyal ağ sitelerinin sayfalarının ayrı bir yeri bulunmaktadır.
2.Sosyal Ağ Siteleri: Sosyal ağ, bireyler arasındaki kişisel veya profesyonel ilişkilerin oluşturduğu ağdır. Sosyal ağlar insanlar arasındaki bağlantıları ve bu bağlantıların gücünü temsil etmektedir (www.parliament.vic.gov.au/SARC/E-democracy/Final_Report/Glossary.htm). Sosyal ağlar, birbiriyle doğrudan veya dolaylı olarak etkileşim halinde olan kişilerin oluşturduğu ağdır. Ağ, sadece aile ve arkadaşlardan değil öğretmenler, okul çalışanları, komşular, toplum içindeki bağlantılardan oluşmaktadır.(http://rrtcpbs.fmhi.usf.edu/rrtcpbsweb/glossary.htm#S).
Sosyal ağ sitelerini özgün yapan bireylere yabancılarla tanışma olanağı sunması değil, kullanıcıların kendi sosyal ağlarını göstermeleridir. Sosyal ağ sitelerinde kullanıcıların amacı yüzyüze olarak seyrek görüştükleri ya da uzun zamandır görüşmedikleri kişileri sosyal ağlarına katmaktır (Boyd, Ellison, 2007). Sosyal ağ siteleri arasında en ünlü olanı ve Türkiye’de en yoğunlukta kullanılanı Facebook’tur. Bugün Facebook için kullanılan güzel bir tanım Qualman’ın Socialnomics isimli kitabında yer almaktadır. Qualman (2009) Facebook’ta günde 1,5 milyon içeriğin (linkler, haberler, blog yazıları, notlar, fotoğraflar, videolar, vb.) paylaşıldığını ifade ederken “eğer Facebook bir ülke olsaydı Hindistan ve ABD arasında dünyanın dördüncü büyük ülkesi olurdu” diyerek Facebook üyelerinin yoğunluğunu anlatmaktadır. Facebook’un kurumsal bilgilerinin bulunduğu web sayfasında Eylül 2009 itibarıyla kullanıcı sayısının 250 Milyonun üzerinde olduğu yazmaktadır (www.facebook.com). Facebook firmasından elde edilen diğer verilere göre Facebook kullanıcıları arasında Türkiye, 14 milyon kullanıcısıyla dünyada üçüncü sırada bulunmaktadır. İlk sırada 69 milyon kullancıyla ABD, ikinci sırada 18 milyon kullanıcıyla İngiltere’nin yer aldığı belirtilmektedir. Türkiye’den olan kullanıcıların oranı bir yıl içerisinde %254 artış kaydederken son altı aylık artış oranı ise %56,1 olarak tespit edilmiştir (2/7/2009, http://www.nickburcher.com/). Sosyal ağ siteleri kent kültürünün öğelerinin yer aldığı içeriklerin en sıklıkla paylaşıldığı sosyal medya ortamlarının başında gelmektedir. Özellikle Facebook’ta hemen her kentin grupları, hayran sayfaları bulunmaktadır. Gruplara ve hayran sayfalarına binlerce kişi üye olmakta ve grup üyeleri, kentle ilgili her türlü fotoğraf, video, şiir, yazıyı sayfalara yükleyebilmekte; sayfalardaki içerikleri kendi profillerine aktarıp bunları kendi arkadaşlarıyla paylaşabilmektedir. Ayrıca sosyal ağ sitelerinde video paylaşım siteleri, bloglar, fotoğraf paylaşım sitelerinden linklerin paylaşılabildiği gibi, gazete ve dergilerin web sitelerinden linkler de verilebilmektedir. Bu duruma en iyi örnek olarak ünlü köşe yazarı Yılmaz Özdil’in İzmir hakkında yazdığı yazılar verilebilir.
3. Fotoğraf Paylaşım Siteleri: Sosyal medya ortamlarından önemli bir yere sahip olan fotoğraf paylaşım sitelerinin arasında uluslararası anlamda en popüler olanı Flickr’dır (http://www.flickr.com). Söz konusu sitede hemen her konuda fotoğraf bulmak mümkündür. Sitede yayınlanan fotoğraflar diğer sosyal medya ortamlarında da link verilerek yayınlanabilir. Örneğin kişisel bilgi paylaşım sitelerinden Twitter’da hesabı olan bir kullanıcı, İzmir’e ait fotoğrafların bulunduğu linki güncellemelerinde yayınlamış ve bu link kullanıcının takip ettiği kişiler tarafından ziyaret edilmiştir (http://www.flickr.com/photos/toomanytribbles/3861133911/).
2008 yılı rakamlarına göre 42 milyon olarak tespit edilen site kullanıcılarının sayısı her geçen gün artmaktadır (http://www.ankurb.info/2008/04/06/the-number-of-flickr-users/). Genellikle fotoğraf sanatçılarının ve fotoğraf meraklılarının trafik yarattığı sitede fotoğrafların altına yorumlar yazmak ta mümkündür. Flickr’da hemen her kente, ilçeye hatta semte ait fotoğraf bulunabilir. Turistik seyahat etmek isteyenlerin de sık ziyaret ettiği site turizm açısından da ayrı bir öneme sahiptir.
4. Video Paylaşım Siteleri: Sosyal medya ortamlarından en çok ziyaretçisi olan sosyal medya ortamı video paylaşım siteleridir, denilebilir. Ziyaretçilerin üye olmalarının gerekmediği video paylaşım sitelerinde hemen her konu hakkında video ve slayt gösterisi bulmak mümkündür. Qualman’a (2009) göre Google’dan sonra dünyanın ikinci büyük arama motoru video paylaşım sitelerinden biri olan Youtube’dur. Youtube, söz konusu sitelerin en popüleri olmasına rağmen aynı özelliği taşıyan binlerce site bulunmaktadır. Video paylaşım sitelerine video yüklemek, yüklenen videoları farklı sosyal medya ortamlarında paylaşmak mümkündür. Kent kültürüne ait öğelerin yer aldığı videoları adı geçen sitelerde görülmektedir. Video paylaşım sitelerinde kentlerin tarihi ve turistik bölgelerinin tanıtıldığı görüntüler, görüntülere eşlik eden şarkılar ve şiirlerin yanında kentteki önemli olayların görüntülerini, kentte çekilmiş filmlerden bölümler de bulunmaktadır. Örneğin İzmir ile ilgili birçok video ile birlikte Cumhuriyet Mitingiyle ilgili görüntüler Youtube’da bulunmaktadır. Video paylaşım sitelerindeki videoların altına siteye üye olanların yorumlar yazdıkları sıkça görülmektedir. Örneğin Smyrna 1922 isimli filmin altına Türk ve Yunanistan tarihine ilişkin çeşili yorumların yanında yorumlar arasında tartışmaların olduğu gözlenmektedir (http://www.youtube.com/watch?v=YxjI_loT1Og ).
5. Forumlar: Özgün konu başlıkları ve ilgi alanları etrafında online tartışma alanlarıdır. Forum, web 2.0 ve sosyal medya kavramları ortaya çıkmadan çok önce oluşturulmuş bir interaktif ortamdır. Forumlarda internet kullanıcıları genellikle kendi kimlikleriyle yer almazlar. Takma isimlerle yer aldıkları forum ortamlarında istedikleri konularla ilgili tartışma konuları başlatabilirler, çeşitli yorumlar yapabilirler, yorumlarının içine linkler koyabilirler. Konusu kentler olan forumların da sayısı oldukça fazladır. Kent başlıklı forumlar iki ayrı gruba ayırılabilir. Birinci grupta kentle ilgili bilgi alışverişinin olduğu, turizm faaliyetlerine hizmet eden forumlar (tripadvisor.com gibi), ikinci grupta ise aynı kentte yaşayan insanların iletişim kurmak, tanışmak amacıyla oluşturulan forumlardır. Genel anlamda kent ismini alan forumlarda kentin kültürü, kentin yaşam özellikleri, insanların davranışları konularında paylaşım yapılmaktadır.
3. Rakamlarla Sosyal Medyada İzmir
1. Bloglar: İzmir’le ilgili olarak internet üzerinde çok fazla blog bulunamamıştır. Sadece bir blog kullanıcı güdümlü içerik özelliğini taşıyan mesajları barındırmaktadır. İzmirblog (http://izmir-blog.blogspot.com/2006/09/konak-pier_12.html) isimli blog, İzmir ile ilgili İngilizce kaynak arandığında ilk sıralarda çıkan ortam olması özelliğiyle blog ister istemez İzmir’in tanıtımına katkıda bulunmaktadır. Söz konusu blogların hemen her dilde hazırlanması ve çoğaltılması kentin tanıtımına katkıda bulunacaktır.
2. Sosyal Ağ Siteleri: Kullanıcı sayısı açısından Türkiye’nin üçüncü olduğu Facebook sitesinde İzmir ile ilgili çok sayıda grup bulunmaktadır. Facebook firmasından alınan bilgilere göre Türkiye’deki 14 milyon kullanıcıdan 1,5 milyonu İzmir ilinde bulunmaktadır. Haziran -Eylül 2009 döneminde yapılan 3 aylık taramada üç büyük ile ilişkin aşağıdaki veriler elde edilmiştir:
Kelime Grup Toplam Üye Yüklenmiş Fotoğraf Verilen linkler Duvar Yazısı
Ankara 57 31842 799 429 2798
İstanbul 25 74457 6948 1004 7534
İzmir 77 300.000+ 1700+ 300+ 3100+
Tablo 1. Ankara, İstanbul ve İzmir illeri için açılmış grup sayısı ve diğer veriler
Araştırma sonuçlarına bakıldığında İzmir ve İzmir ilini sevenler tarafından oluşturulmuş grupların sayısı diğer illere göre çok yüksektir. Aynı üyenin birden fazla gruba üye olduğunun da gözlendiği araştırmada üye sayısından çok oluşturulan grup sayısı ve yüklenen fotoğrafların sayıları dikkate alındığında İzmirlilerin ve kendisini İzmirli olarak tanımlayanların fazlalığı dikkat çekmektedir.
Araştırma kapsamında İstanbul ve Ankara dışındaki diğer iller de incelenmiş ancak grup sayısı bakımından benzer sayıda grup adedine rastlanmamıştır. İstanbul gruplarının sayısı az olmasına rağmen üyelerinin fazlalığı dikkati çekmiştir. Araştırma kapsamında diğer ülkelerdeki benzer özellik gösteren metropol kentler rastgele incelendiğinde aynı sonuçlarla karşılaşılmamıştır, ancak daha güvenilir veri elde edilebilmesi için benzer kentlerin de tek tek taranması gereklidir.
İnsanların sosyal ilgi alanları ve sevdikleri konular üzerinde bir araya geldikleri sosyal ağ sitesi grupları arasında İzmir gruplarının fazlalığı İzmir’e duyulan hayranlığın, İzmir’e duyulan özlemin ve İzmir’li Olmak olgusunun kişiye değer katan bir özellik olduğunun göstergesi olarak yorumlanabilir. İzmir ilçelerine bakıldığında ise aşağıdaki sonuçlar elde edilmiştir. Sonuçlara göre ilçelerin üye sayıları birbirine yakın gözükmektedir.
İzmir ve ilçelerine ait grupların bazılarının isimleri de oldukça dikkat çekicidir. İlginç kabul edilecek isimler arasında “İzmirli Olmak Ayrıcalıktır”, “İzmirli En az 3 çocuk yapsın Birini İstanbul’a Diğerini Ankara’ya göndersin”, “Birgün İzmir’e geri döneceğim!!!”, “Karşıyaka’nın Havasını Solumuş Ruhunu Özümsemişler”, “Kumru Çeşme’de Yenir” isimli gruplar bulunmaktadır. Cumhuriyet Mitinglerinin ardından da ortaya çıkan grupların da ilginç isimler taşıdığı ve İzmir ilinin laik kimliğiyle ilgili söylemlerin olduğu gözlenmiştir. Bunlardan bir tanesi 4 binden fazla üyesiyle “ İlk kurşun yine İZMİR’den devamını getir TÜRKİYEM!!!”dir.
Facebook grupları arasında en çok dolaşan yazılar arasında Yılmaz Özdil’in 15 Mart 2009 tarihinde Hürriyet Gazetesi’nde yayınlanan “Türkiye’den Sıkıldığım Zaman İzmir’e Giderim Ben”(http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/11211624.asp) başlıklı yazısı bulunmaktadır. Bu yazı binlerce kişi tarafından okunmuş ve beğenilmiştir. Yazıya yapılan yorumlarla birlikte benzer yazılar aynı ortamlarda dolaşmıştır. Bu yazının ardından yine Hürriyet Gazetesinden Sibel Arna’nın yaptığı İzmirli Olmak Dedikleri İşte Bu başlıklı haber ve haberin içinde İzmir’in ünlülerinin kentle ilgili yorumları da dolaşan haberler arasındadır. Haberin beraberinde İzmir’in özelliklerini anlatmak için İzmirli mankenlerle Kordon’da çekilen fotoğraf ta dolaşan görseller arasındadır.
3. Fotoğraf Paylaşım Siteleri: Fotoğraf paylaşım siteleri incelendiğinde İzmirizm akımına ait bir forum, görsel arşivden oluşan bir web sitesi bulunduğu gözlenmiştir (izmirfotoclub.com).
Fotoğraflarda Kordon, Saat Kulesi, Basmane Garı, Konak Meydanı, Asansör, M. Kemal Sahil Bulvarı, Karşıyaka Bostanlı Sahili, Kiliseler, Kızlarağası Hanı gibi İzmir’in tarihi ve turistik mekanları yoğunluktadır. Ayrıca fotoğraf paylaşım sitesinde İzmir olarak arama yapıldığında flickr.com’da 37.643 adet fotoğraf bulunmaktadır. Bu rakam genelde büyük kentler arandığında elde edilen sonuçla eşdeğerdir. Turizm tanıtımı açısından son derece öneme sahip olan fotoğraf paylaşım sitelerinde daha çok fotoğraf yüklenerek kent tanıtımına katkıda bulunulabilir.
4. Forumlar: Google’da arama yapıldığında forumlarda İzmirli Olmak Ayrıcalıktır başlığıyla açılan tartışma sayısı 20’yi geçmektedir. Forumların arasında Karşıyakalı Olmak Ayrıcalıktır başlıkları da bulunmaktadır. Forumlarda İzmirli kızlardan ve İzmir’e ait güzelliklerden söz edilmektedir. Ankaralı Olmak Ayrıcalıktır konu başlıklı forum tartışmaları 3 iken, İstanbullu Olmak Ayrıcalıktır sadece bir başlıkla karşılaşılmıştır. İzmirli Kızlar ve İzmir’in Kızları başlığıyla arama yapıldığında ise 80’den fazla tartışma konusu başlığıyla karşılaşılmıştır. Tartışmaların içeriğini öğrenmek için üye olunması gerektiğinden mesajların içeriğine ulaşılmamıştır, ancak başlıkların altındaki alt başlıklarda daha çok kızların güzelliği ve diğer kentlerdeki kızlarla karşılaştırılması yapılmaktadır. Ankaralı ve İstanbullu kızlar olarak arama yapıldığında herhangi bir forum başlığıyla karşılaşılmamıştır. “İzmir” başlıklı forumların sayısı arandığında 10 adet forum bulunmuştur. Tartışma ortamı olan forumlarda kentle ilgili birçok ögenin tartışılıyor olmasının nedeni kentteki internet kullanımı ve İzmirlilerin internet ortamında da iletişime açık olmaları olarak yorumlanabilir.
5. Video paylaşım siteleri: İzmir’in güzelliklerinin fotoğraflarla sergilendiği videolarla karşılaşılmaktadır. İnternet üzerindeki Google’dan sonra ikinci arama motoru olarak kabul edilen Youtube.com (Qualman, 2009) isimli video paylaşım sitesinde de İzmir ile ilgili kullanıcılar tarafından oluşturulmuş birçok videoya rastlanmaktadır. İzmir ile ilgili videoların bir kısmı facebook gruplarında da yüklenmiş durumdadır. Youtube.com isimli siteye erişimin yasaklı olmasına rağmen videoların izlenme sayısı oldukça fazladır. İzmir ile ilgili videolarda kentin turistik ve tarihi mekanlarının yanısıra kalabalık caddeleri, körfezin manzarası, fuar gibi mekanlar bulunmaktadır. Videolarda genellikle İzmir ile ilgili bestelenmiş eserler görüntülere eşlik etmektedir. Eserlerin ait olduğu sanatçılar, Aysun Kocatepe, Bendeniz, Ege, Serdar Efe, Sezen Aksu, Suavi, Tanju Okan, Tuğba Özerk’tir. Ayrıca sanatçıların İzmir şarkılarının İzmir görüntülü video klipleri de sitede oldukça fazla sayıda kişi tarafından izlenmektedir.
Arama Sonucu
İzmir 3
İzmir+ 14
İzmirli Olmak+ 5
İzmir Resmi Tanıtım filmleri 2
Tablo 3. İzmir ili olarak Youtube.com’da yapılan tarama sonucu elde edilen veriler
Ankaralı olmak olarak arandığında tek bir video var ve izleyen kişi sayısı sadece 2471 olarak yazılmıştır. İstanbullu olmak olarak arandığında ise herhangi bir sonuç ile karşılaşılmamıştır. İstanbul olarak arandığında çok az sayıda kullanıcı güdümlü video ile karşılaşılmıştır.
4. Sonuç ve Öneriler
İnternet belli ilgi alanlarına sahip insanları sanal gruplar halinde biraraya getirme özelliği sunmaktadır. Özellikle sosyal medya ortamları kolay erişim, kolay veri yükleme ve paylaşma olanakları sayesinde hemşehrilik olgusu etrafından insanların biraraya gelmesine olanak sağlamaktadır. Hemşehrilik olgusunun ortaya çıktığı kentlerin başında- bir metropol kenti olmasına rağmen İzmir geliyor, denilebilir.
Yapılan araştırmada İzmirlilerin kent kimliklerini sosyal medyada yansıttıkları ve İzmir hemşehriliği çerçevsinde toplanmakta diğer kentlerin hemşehrileriyle kıyaslandığında çok daha istekli olduğu gözlenmiştir. Özellikle Türkiye’den 17 milyon, İzmir’den 1,5 milyon üyenin olduğu Facebook.com adresinde 300 binden fazla kişinin (ağustos 2009 rakamlarıyla) İzmir ile ilgili gruplara üye olması bunun bir göstergesi olarak kabul edilebilir. Sosyal medyanın, hem kent tanıtımı hem de hemşehri iletişimi yönünden sunduğu olanaklar değerlendirilerek interaktif bir iletişim kanalı olarak farklı amaçlarla kullanılması mümkündür.
Öneriler birkaç başlık altında toplanacak olursa:
1. Hemşehri iletişimi amacıyla yerel yönetimler ve yerel sivil toplum örgütleri tarafından kentle ilgili sosyal olguların, duyarlılık kampanyalarının duyurulması ve yayılması amacıyla sosyal medya içerisindeki gruplar kullanılabilir.
2. Yerel yönetimlerin kent için yaptıkları icraatların hemşehriler tarafından değerlendirilmesinde sosyal medya kullanılabilir. Yerel yönetimler, icraatlarıyla ilgili geri bildirimleri, önerileri söz konusu iletişim kanallarındaki yorumları izleyerek belirleyebilir ve düzeltici eylemde bulunabilir. İzmir başlıklı forumlar yerel yönetimler için iyi bir bilgi edinme kaynağı olabilir.
3. Yerel kuruluşlar tarafından kent kimliği etrafında toplanmış gruplar aracılığıyla sponsorluk, sosyal sorumluluk uygulamaları kapsamındaki kültürel etkinliklerin duyurulmasında gruplar birer iletişim kanalı olarak kullanılabilir.
4. Arama motorlarında kent isimleri arandığında arama sonuçlarının büyük bir kısmının sosyal medya ortamlarındaki video, yazı ve fotoğraflardan oluştuğu gözlenmektedir. Söz konusu sonuçlar kenti ziyaret edecek turistler, iş yapacak işadamları için önemli bir referans olarak kabul edilebileceği varsayıldığında kentin tanıtımına ilişkin olarak çeşitli dillerde hazırlanmış fotoğraf ve video paylaşım siteleri, bloglar hazırlanabilir. Sivil toplum örgütleri veya profesyonel olmayan kişiler tarafından oluşturulmuş ortamlar, kente yabancıların güvenini kazanacağından kentle ilgili önemli bir tanıtım aracı olarak kullanılabilir.
NOT: Bu araştırmanın üzerine F.Onat ismiraizmir.blogspot.com isimli bloğu hazırladı.
Kaynaklar
BOYD, D. M., ELLISON N. B. (2007), Social Network Sites: Definition, History, and Scholarship, 13 (1), USA: Journal of Computer Mediated Communication.
FU F., LIU L., WANG L., 2007, Empirical Analysis of Online Social Networks in the Age of Web 2.0, Physica A: Statistical Mechanics and its Applications, Volume 387, Issues 2-3, 15 January 2008, pp. 675-684.
KURTOĞLU, Ayça (2005) 'Mekansal Bir Olgu Olarak Hemşehrilik ve Bir Hemşehrilik Mekanı Olarak Dernekler', European Journal of Turkish Studies, Thematic Issue N°2 , No. 2
Hometown Organisations in Turkey, URL : http://www.ejts.org/document375.html
QULMAN, E. (2009), Socialnomics: How social media transforms the way we live and do business, Wiley: USA
SOLIS, B., BREAKENRIDGE D., (2009). Putting the Public Back in Public Relations, USA: FT Press.
What is Social Media?, 2007 www.spannerworks.com/ebooks 5
http://en.wikipedia.org/wiki/User_generated_content
http://izmir-blog.blogspot.com/2006/09/konak-pier_12.html
http://socialnomics.net/2009/08/11/statistics-show-social-media-is-bigger-than-you-think/
http://www.izmirfotoclub.com
http://radar.oreilly.com/research/web2-report.html
http://rrtcpbs.fmhi.usf.edu/rrtcpbsweb/glossary.htm#S
http://www.ankurb.info/2008/04/06/the-number-of-flickr-users/
http://www.cipr.co.uk/consultation/CIPR-SocialMediaGuidelines-Nov06.pdf
http://www.flickr.com/photos/toomanytribbles/3861133911/
http://www.hurriyet.com.tr/yazarlar/11211624.asp
http://www.nickburcher.com/2009/07/latest-facebook-usage-statistics-by.html
http://www.parliament.vic.gov.au/SARC/E-democracy/Final_Report/Glossary.htm
http://www.technorati.com/about/
http://www.youtube.com/watch?v=YxjI_loT1Og
14 Ekim 2010 Perşembe
Güzelyalı Parkında
Güzelyalı parkında
herkes herşeyin farkında
yeşil bir bahar gününde
pamuk helvam var elimde
kuşların yemi cebimde
herşey bir başka gelir
Güzelyalı'ya gelince
eş dost dolmuş
sağım solum
nereye kaçtı uçan balonum?
dedem arkadaş bulmuş kendine
ninemin örgüsü elinde
çiğdem çitler komşu kızı
bizim apartmanın yıldızı
güvercinler dans eder
aslan heykelin başı döner
parkın hakimi köpek
baloncuya meydan okur
kediler karnını doyurur
bebekler kuzu gibi uyur
bebek te gelse
dedem de gelse
güzelyalı parkı
her dem taze
üstünden yarım asır da geçse
güneş açsa yağmur yağsa
zamansız bir bank üstünde
ruhları serinleten aynı gölge
günlerce yazsam bitmez
Güzelyalımın güzel parkını
ve bu bahar ikindisinde bana anlattıklarını
Yazan: FerahOnat
herkes herşeyin farkında
yeşil bir bahar gününde
pamuk helvam var elimde
kuşların yemi cebimde
herşey bir başka gelir
Güzelyalı'ya gelince
eş dost dolmuş
sağım solum
nereye kaçtı uçan balonum?
dedem arkadaş bulmuş kendine
ninemin örgüsü elinde
çiğdem çitler komşu kızı
bizim apartmanın yıldızı
güvercinler dans eder
aslan heykelin başı döner
parkın hakimi köpek
baloncuya meydan okur
kediler karnını doyurur
bebekler kuzu gibi uyur
bebek te gelse
dedem de gelse
güzelyalı parkı
her dem taze
üstünden yarım asır da geçse
güneş açsa yağmur yağsa
zamansız bir bank üstünde
ruhları serinleten aynı gölge
günlerce yazsam bitmez
Güzelyalımın güzel parkını
ve bu bahar ikindisinde bana anlattıklarını
Yazan: FerahOnat
8 Eylül 2010 Çarşamba
9 Eylül ve İzmir’in Dokuzunculuğu
Izmir’de gece
Gecede sen
İşte sen ve ben
Seninle dolu içim
Ben başka ne isterim?
Bu şiiri 20 yıl kadar önce bir 9 Eylül akşamında, gün batımında İzmir’den Urla’ya giderken yazmıştım. O kadar güzeldi ki gökyüzü, denizin pembesi, sarhoş ediyordu insanı... Yıllardır her Eylül ayında İzmir’e tekrar tekrar aşık oluyorum ve binlerce kez Tanrı’ya bu şehirde yaşadığım için şükür ediyorum.
Eylül Ayı Neden İzmir’in Ayıdır?
İzmir, 9 Eylül 1922’de küllerinden yeniden doğmuştur. 9 Eylül, bu ülkeye ve Cumhuriyet değerlerine bağlılığı göstermek için en güzel gündür.
Eylül ayı sanki İzmir içindir. Izmir yeniden güzelleşir, güneş daha bir nazlı edayla batar Kordon’dan. Yazlıktan dönenlere şehri sevdirir Alsancak’ın, Karşıyaka’nın, Güzelyalı’nın dolup taşan sahilleri.
Fuar, Eylül ayındadır, şehir dışından gelenlerin İzmir’i gezme ayıdır, Eylül. Fuar sayesinde üniversite öğrencileri harç paralarını çıkarır. Fuar dışında da iş imkanı bulmak pek kolay değildir öğrenciler için. Fuar kampanyalarının fırsatlarıyla beyaz eşya, mobilya, motorsiklet sahibi olur birçok İzmirli. Cazibesini uzun zamandır kaybetmiş olsa da Fuar zamanı Basmane kapısından geçerken görünen kalabalık, hala insanları oraya çeken bir şeyler olduğunu gösterir, yanıp sönen ışıklar altında.
Yazın sıcaklığı gider, yerine güzel sonbahar akşamları gelir. Püfür püfür eser balkonlar ama üşümezsiniz, güneş gerektiği kadar ısıtır, terlemezsiniz.
Şehir yavaş yavaş dolar. Yazın son indirim günlerini değerlendiren güzel genç kızlar daha şık ve alımlıdır, yazdan kalan bronz tenleriyle.
Yazın ayrı kalan aşıklar buluşur, yazın aşık olanlar da ayrılır. Hem hüzün hem sevinç ayıdır Eylül.
Ev taşıyacaklar, sünnet yapacaklar, evlenecekler Eylül ayını fırsat bilirler. Okullar açılmadan , soğuklar başlamadan yapılacaklar listesi uzundur.
Arkadaşlar kavuşur, komşular yeniden kaynaşır. Yazın sıcaklığını üstünden atan ve denizin çarşaf gibi olduğu Urla ve Çeşme’nin en güzel günleridir ama denize doyanların gözü hakeretlenen şehrin en güzel günlerindedir. Yine de deniz kenarı son kez ziyaret edilir, yazlık evler kapatılacaktır ama „bir iki haftasonu daha gidilse fena olmaz“ düşüncesiyle üşenilir.
Kapılar, pencereler hala ardına kadar açıktır. Klimalar çalışmaz, içerisiyle dışarısı aynıdır. Manavlar mor meyvelerin en güzeliyle dolar taşar; mor erik, mor üzüm, mor incir zamanıdır.
İzmir’in Dokuzunculuğu
İzmir’in sonbahar renkleri, halleri morlu, sarılı, deniz mavilidir. Ancak bu yıl Metro inşaatının şehri yerle bir etmesi, kirlenen yol kenarları, kokmaya başlayan deniz, maaşlardaki artışın azlığı, çözülemeyen işsizlik sorunu şehrin cazibesini alıp götürdü. Yine balkonlar esiyor ama toz yüzünden oturulmuyor, yine fuar var ama katılım az olduğu için iş kapısı daraldı, yine güzel giysiler süslüyor kızları ama eskisi kadar çok giysi alınamıyor. 81 ilin yaşam kalitesinin çıkartıldığı listede İzmir, malesef 9. sıraya kadar geriledi (http://fotogaleri.ntvmsnbc.com/iste-81-ilin-yasam-kalitesi.html?position=8).
Oysa şehrin sloganı „İzmir, Yaşanılacak Şehir“ iken, sanki sadece „Yaşamaya dayanabilenlerin“ ya da „ayrılamayanların“ şehri oldu çıktı. Sonuç olarak Ankara’nın, İstanbul’un, Eskişehir’in çok gerisinde kaldı, bizim Eylül şehrimiz.
Ferahonat, 8/9/2010
Kaydol:
Kayıtlar (Atom)

